Αμηχανία, αφωνία, αποσιώπηση

Η επικοινωνιακή πολιτική, η αποσιώπηση ή συγκάλυψη σοβαρών ζητημάτων και, όποτε βολεύει, η εργαλειοποίησή τους είναι συστηματική και χαρακτηριστική τακτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Την ίδια πεπατημένη ακολουθεί η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού. Αν αναζητήσουμε την κορυφαία στιγμή αμηχανίας της χρονιάς που αποχαιρετούμε, τότε είναι βέβαιη η πρόσκρουση με την υπόθεση Λιγνάδη. Η αρχική αφωνία που κατέληξε σε σιωπή, τα ανύπαρκτα αντανακλαστικά και η εύκολή επίκληση των «fake news» είναι η διαδρομή που διήνυσε η υπουργός Πολιτισμού, παραδίδοντας μάθημα αποφυγής σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο, για τον άνθρωπο που διόρισε στο Εθνικό Θέατρο και κατηγορείται για βιασμούς ανηλίκων.

Από τις πρώτες ημέρες του Φεβρουαρίου που ξέσπασε η υπόθεση Λιγνάδη μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021 και την εισβολή από τη Στάσα Σταμάτη και τους μπράβους στο θέατρο «Τζένη Καρέζη» την ώρα της παράστασης του Χριστόφορου Ζαραλίκου, τα περιστατικά που επιλέγει το υπουργείο Πολιτισμού να μην τοποθετείται είναι αρκετά και σοβαρά. Η σιωπή του είναι ένοχη γιατί είναι επιλεκτική, γίνεται συνειδητά και μεθοδευμένα. Οι εισβολείς στο θέατρο εν ώρα παράστασης διέπραξαν ύβρη και ιεροσυλία με θεατρικούς όρους, τραμπούκισαν και λογόκριναν την ελευθερία της έκφρασης και τη σάτιρα. Το ΥΠΠΟ δεν πήρε θέση για μια πράξη βίας απέναντι στο θέατρο και τους καλλιτέχνες.

Την ίδια στιγμή για πρώτη φορά έχουμε υφυπουργό Σύγχρονου Πολιτισμού (Ιανουάριος 2021). Καθ’ ύλην αρμόδιο δηλαδή. Ομως ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης παρακολουθεί αμέτοχος, παραμένει αθέατος, άφωνος και μόνος στο γραφείο του στην Μπουμπουλίνας. Ούτε μια συνέντευξη Τύπου δεν παραχώρησε για να παρουσιάσει το στρατηγικό του σχέδιο –δεν τολμάμε να μιλήσουμε για όραμα– από τη στιγμή που αναβαθμίστηκε. Μάλιστα οι Ελληνες φορολογούμενοι πληρώνουμε άλλη μια «κενή» θέση, εκείνην που άφησε ως γενικός γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού. Στις 7 Φεβρουαρίου (όταν η υπόθεση Λιγνάδη απασχολούσε το πανελλήνιο) το ΥΠΠΟΑ ανακοίνωσε τον διορισμό της Ελένης Δουνδουλάκη, θεατρολόγου με εμπειρία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, αντιπεριφερειάρχη Πολιτισμού της Περιφέρειας Αττικής και στενής συνεργάτιδος του Γιώργου Πατούλη –όπως και ο Γιώργος Διδασκάλου, γ.γ. Πολιτισμού του ΥΠΠΟΑ. Εκτοτε, δεν μάθαμε τίποτα περισσότερο για τις υπηρεσίες της…

Φέτος συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την ίδρυση του υπουργείου, από τη χούντα, τον Αύγουστο του 1971, και για κάποιο λόγο που μόνο η υπουργός Λίνα Μενδώνη γνωρίζει, το ΥΠΠΟ άφησε στο περιθώριο την επέτειο. Λες και δεν αξίζει μια αναδρομή που θα φωτίσει τις προηγούμενες δεκαετίες, θα ανοίξει τα αρχεία, θα αναζητήσει το νήμα της συνέχειας ή της αποσπασματικότητας της πολιτιστικής πολιτικής για να φτάσει στις προκλήσεις τού σήμερα και στις μεγαλύτερες του αύριο. Ευτυχώς το κάνει η ψηφιακή πρωτοβουλία Ερευνητικό Παρατηρητήριο για το ΥΠΠΟΑ (Culture Watch Research Project), μέσα από μια σειρά διαδικτυακών συζητήσεων. Και όπως έλεγε η Μυρσίνη Ζορμπά στον Δημήτρη Γκιώνη, στο αφιέρωμα της «Εφ.Συν.» για τα 50 χρόνια του υπουργείου Πολιτισμού (29/8/21), «δεν είναι όλες οι επέτειοι στρωμένες με κόκκινο χαλί. Εν προκειμένω, μάλιστα, το χαλί σχεδιάστηκε αρχικά φαιό. Αλλά αυτό δεν μας εμποδίζει να στοχαζόμαστε […] Αξίζει γι’ αυτό να ερευνήσουμε το ιστορικό υλικό και την απόφαση γύρω από την ίδρυση του υπουργείου, τις αρμοδιότητες και το πρόσωπο του πρώτου διορισμένου από τη χούντα υπουργού, τις αρχικές αποφάσεις και διατάγματα, αυτή την πρώτη σκοτεινή περίοδο».

Παρότι η έκδοση Δελτίων Τύπου από το ΥΠΠΟΑ είναι καθημερινή, μια υπερπαραγωγή κυρίως για τις συναντήσεις της υπουργού, τις αυτοψίες και τα σχέδια που χαράσσει με χορηγίες ιδιωτών, πολλά κρύβονται «κάτω από το χαλί». Οπως η παράνομη αδειοδότηση που παραχώρησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη στην εταιρεία Ναυπηγεία Κυνόσουρας Α.Ε. αν και βρίσκεται σε ζώνη Α’ προστασίας του αρχαιολογικού χώρου, στην περιοχή της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, δίπλα στον Τύμβο των Σαλαμινομάχων. Μάλιστα η έγκριση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δόθηκε από το υπουργείο Περιβάλλοντος χωρίς το αρμόδιο ΥΠΠΟ να την εξετάσει εισάγοντάς την, ως όφειλε, για γνωμοδότηση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Αφωνο παραμένει όμως το υπουργείο και για τον Πάνο Λασκαρίδη. Δεκαέξι μήνες μετά την υπόθεση της παράνομης ανέλκυσης λίθινης άγκυρας και σιδερένιου κανονιού των ιστορικών χρόνων από τον βυθό των Αντικυθήρων (Αύγουστος 2020), με τον φάκελο της υπόθεσης στον εισαγγελέα, δεν έχουμε πληροφορηθεί καμία εξέλιξη. Αντιθέτως, είδαμε να περνάει εσπευσμένα από την υπουργό ο «Κώδικας Νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς». Με δημοσίευμα της Αντας Ψαρρά («Εφ.Συν.» 11/11/21) παρουσιάστηκαν τα άρθρα που απουσιάζουν και αφορούν παρανομίες στον χώρο της ενάλιας αρχαιολογίας, ποινική υποβάθμιση κακουργηματικών πράξεων που σχετίζονται με την πολιτιστική κληρονομιά και τα οποία υπήρχαν στον αρχαιολογικό νόμο 3028/2002. Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. ζήτησε, επί ματαίω, την απόσυρση του «Κώδικα» και απαντήσεις για τα σοβαρά λάθη, κάνοντας λόγο για «χλευασμό της δημοκρατίας».

Περί τα μέσα Αυγούστου αποκαλύψαμε άλλο ένα φιάσκο του ΥΠΠΟ, που είχε αφήσει απλήρωτους χιλιάδες συμβασιούχους αρχαιοφύλακες, νυχτοφύλακες, εργαζόμενους διαφορετικών ειδικοτήτων σε πενήντα Εφορείες Αρχαιοτήτων. Οι περισσότεροι δεν είχαν λάβει ούτε ευρώ επί τρεις και τέσσερις μήνες, αφού το σύστημα πληρωμών δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί μετά την αλλαγή από περιφερειακό σε κεντρικό. Το υπουργείο δεν απάντησε ποτέ δημόσια, ενώ υπηρεσιακά κάποιοι ψέλλισαν ότι οι υπάλληλοι της υποστελεχωμένης κεντρικής υπηρεσίας «απουσίαζαν σε καλοκαιρινή άδεια»!

Φέτος είχαμε και τη διεθνοποίηση με αρνητικό πρόσημο δύο σοβαρών ζητημάτων, της Ακρόπολης και των Βυζαντινών ευρημάτων στον σταθμό Βενιζέλου. Το αποτέλεσμα της διαχείρισης από την υπουργό ήταν να βρίσκεται η χώρα εκτεθειμένη με ηχηρό τρόπο για τις παρεμβάσεις στην Ακρόπολη, οι οποίες πληγώνουν το παλίμψηστο του Βράχου. Η Αναφορά 2021 του Παρατηρητηρίου Παρακολούθησης Παγκόσμιας Κληρονομιάς (World Heritage Watch), με έδρα το Βερολίνο, περιλαμβάνει την Ακρόπολη ανάμεσα στα 49 μνημεία που βρίσκονται σε κίνδυνο σε όλο τον κόσμο, ποσοστό αυξημένο κατά 20% από πέρυσι.

Τελευταίο και σοβαρότερο απ’ όλα είναι η απόφαση για τον τεμαχισμό των βυζαντινών αρχαιοτήτων στον σταθμό Βενιζέλου. Με γνώμονα την κακώς εννοούμενη «ανάπτυξη» η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποφάσισε και εκτελεί την καταστροφική και δαπανηρή απόσπαση, στερώντας διά παντός την αυθεντικότητα του συνόλου. Οχι μόνο δεν ελήφθησαν υπόψη οι εκκλήσεις από επιστήμονες διεθνούς κύρους, ώστε να προκριθεί η προηγούμενη λύση της κατά χώραν διατήρησης, αλλά ούτε καν τους απάντησε!

Αφιέρωμα – Ο πολιτισμός από το Α ως το Ω