Οι γονείς του ανήκαν στους κουάκερους και πάντα του έλεγαν «ποτέ μην κρίνεις κανέναν». Ωστόσο, ο Σκοτσέζος Κεν ΜακΜάλαν, εικαστικός, σκηνοθέτης και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κίνγκστον του Λονδίνου, μάλλον ακολούθησε την ακριβώς αντίθετη οδό.
Μέσα από την πολυετή καριέρα του απέδειξε πως ενδιαφέρεται για την τέχνη, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, την ιστορία, το σινεμά και τα κοινά με τρόπο, όχι ακτιβιστικό μεν, πολιτικό όμως ναι.
Μετά από μια ευφάνταστη συνεύρεση επιστημόνων από το CERN με τον φιλόσοφο Ζακ Ντεριντά για το πρότζεκτ «Signatures» («Υπογραφές»), το οποίο ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, και ενώ δουλεύει ταυτόχρονα πάνω σε τέσσερις διαφορετικές ταινίες (η μία βασισμένη στον ιδιαίτερο πρώην πρόεδρο της Ουρουγουάης, Χοσέ Μουχίκα), ο ΜακΜάλαν παρουσιάζει σήμερα στην Ταινιοθήκη το ντοκιμαντέρ του «ΟΧΙ – Μια πράξη αντίστασης» (βραβευμένο με το «Learning on Screen» του British Universities Film and Video Council), που ολοκλήρωσε πριν από λίγους μήνες.
Πρόκειται για μια διεθνή (Μεγ. Βρετανία, Ελλάδα, Γαλλία) κινηματογραφική απάντηση στην τρέχουσα κρίση που επιβάλλεται στην Ελλάδα και τις παράλογες αντιλήψεις για την ελληνική κουλτούρα και ιστορία, χρησιμοποιώντας πολιτικό και φιλοσοφικό σχολιασμό, επικά κείμενα και σκηνές από τραγωδίες.
Συμμετέχουν Ελληνες δημοσιογράφοι και πολιτικοί (Μ. Γλέζος) και ξένοι διανοητές (Ετιέν Μπαλιμπάρ). Γυρίσματα έγιναν και στη Σκόπελο, την οποία ο ΜακΜάλαν επισκέπτεται τακτικά, έχοντας μετατρέψει έναν παλιό στάβλο σε κατοικία.
Φιλέλληνας
Με τα περισσότερα έργα του να ανήκουν στις μόνιμες συλλογές του ΜΟΜΑ, του Centre Pompidou και του Arts Council σε Αγγλία και Σκοτία, γιατί θέλησε να ασχοληθεί με κάτι τόσο δικό μας;
«Η κρίση στην Ελλάδα δεν σας ανήκει. Εύχομαι να σας ανήκει η έξοδος από αυτήν. Με θεωρούν “φιλέλληνα”, αλλά τι πραγματικά σημαίνει αυτός ο όρος σήμερα; Για μένα, το πιο σημαντικό είναι ο φιλοσοφικός στοχασμός -προσωπικός ή ενός ολόκληρου λαού- πάνω στον κόσμο. Εχω φανεί τυχερός και έχω γνωριστεί και συνεργαστεί με σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Ζακ Ντεριντά. Αυτοί οι άνθρωποι με διαμόρφωσαν. Πώς θα μπορούσα να μην ασχοληθώ με την Ελλάδα; Εχω σκηνοθετήσει Οιδίποδα σε θέατρο στο Λονδίνο, έχω ασχοληθεί με την Αντιγόνη και τους Βατράχους… Θεωρώ παράλογο αυτόν τον λαό να τον καθορίζει μια στρεβλή εικόνα του “τεμπέλη” και “ακαμάτη”, που προέκυψε από κάποιους διεφθαρμένους».
Οντας καθηγητής στο Κίνγκστον, συνεχώς σε επαφή με νέα παιδιά και ρεύματα, δηλώνει επιφυλακτικός, μα αισιόδοξος:
«Καθώς το Κίνγκστον έχει εξαιρετικό τμήμα Καλών Τεχνών και Φιλοσοφίας, οι περισσότεροι φοιτητές έχουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο – κάτι που δεν συμβαίνει όμως με την πλειονότητα των νέων στην Αγγλία. Ακόμη και οι φοιτητές μου ξέρουν “κάτι” για τον Μαρξ, “κάτι” για την περιβαλλοντική κρίση, “κάτι” για την οικονομική. Δεν έχουν εντρυφήσει. “Σελφάρω άρα υπάρχω”, θα μπορούσαμε να πούμε, από τις selfie που βγάζουν κατά κόρον οι πάντες. Μπορεί να νιώθω αισιόδοξος για το μέλλον, αλλά δεν πιστεύω πως θα ζήσω για να δω την αλλαγή. Ο καπιταλισμός είναι βέβαια στα τελευταία του, αλλά τι θα ακολουθήσει; Η Αριστερά σε όλη την Ευρώπη δεν έχει κατορθώσει ακόμη να καθορίζει με ακρίβεια τις διαθέσεις της -ειδικά στη Βρετανία είναι τραγικό το τι συμβαίνει με το Εργατικό Κόμμα- και η Ακροδεξιά καλπάζει. Ακόμα και στην Ελλάδα, τη χώρα του φωτός κυριολεκτικά και μεταφορικά, τη χώρα που προέβαλε σθεναρή αντίσταση απέναντι στους κατακτητές κατά τον Β’ Παγκόσμιο, με τρόπο μάλιστα πρωτοφανή στην Ιστορία, καθώς είχε τριπλή κατοχή, ακόμα και εδώ η Χρυσή Αυγή παίρνει μεγάλα ποσοστά. Αυτό, ομολογώ, δεν το περίμενα», λέει ο ΜακΜάλαν.
Το «Οχι» της Αντιγόνη
Εχει χαρακτηριστεί ως ο καλλιτέχνης που καταπιάνεται με βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα μαζί με νέες επιστημονικές ανακαλύψεις, τόσο στα εικαστικά του έργα όσο και στα κινηματογραφικά.
«Η ανάλυση αφηρημένων εννοιών ή δυσκολονόητων φαινομένων είναι έργο των φιλοσόφων και των επιστημών. Η δική μου δουλειά είναι να συνδέω το ενδιαφέρον και το σπουδαίο μέσω της ομορφιάς. Και το σινεμά μού δίνει αυτή τη δυνατότητα», εξηγεί. «Πόσο μάλλον όταν μέσω όλων των παραπάνω, μαζί και της λογοτεχνίας, προσεγγίζεις κοινωνικά θέματα. Αυτό κάνω και στο “ΟΧΙ”. Μια δυνατή ελληνική λέξη, συμβολικά συνδεόμενη με τη σοφόκλεια Αντιγόνη. Στο ντοκιμαντέρ βάζω και θέματα από αρχαίες τραγωδίες, αλλά και στίχους του Σεφέρη. Ο ελληνικός πολιτισμός δεν έχει διακοπεί και χωρίς τους Ελληνες δεν μπορεί να υπάρξει από μόνος του».
Δεν πιστεύει ότι η λιτότητα είναι η λύση, ωστόσο είναι υπέρ της Ευρώπης.
«Αντιπαθώ ακόμη και τη λέξη “λιτότητα”. Τι σημαίνει; Τείνει να γίνει ανθρωπιστικός όρος, έχει ήδη γίνει πολιτική γραμμή. Δηλαδή τι ζητάμε από τους ανθρώπους; Να ζουν πώς; Με τι; Οπως βλέπεις, ξαναγυρίζουμε πίσω σε φιλοσοφικά ερωτήματα. Και χωρίς να είμαστε ικανοί να βρούμε απάντηση, λόγω ανικανότητας ή άγνοιας, φτάνουμε σε ακρότητες. Για παράδειγμα, δεν πιστεύω στον όρο “γερμανοκρατούμενη Ευρώπη”. Η Γερμανία είναι μια σπουδαία χώρα, έχει βγάλει σημαντικότατους ανθρώπους των γραμμάτων. Ούτε μπορώ να φανταστώ την Ε.Ε. να διαλύεται. Και μόνο που στη Βρετανία η κυβέρνηση θέλει να μας βγάλει εκτός το 2017 με δημοψήφισμα μου έρχεται τρέλα» απαντά.
Info:
Σήμερα στις 21.30, στην Ταινιοθήκη (Ιερά οδός 48 & Μεγάλου Αλεξάνδρου, Κεραμεικός, 210-3609695), παρουσία του σκηνοθέτη.
Είσοδος: 5 ευρώ. Αναλυτικά το πρόγραμμα του αφιερώματος «Εικόνες της κρίσης» στο http://www.tainiothiki.gr.
