Το ραδιόφωνο του μίσους. Ναι, μπορεί να υπάρχει και τέτοιο. Υπήρξε δηλαδή. Το RTLM (Radio-Télévision Libre des Mille Collines) της Ρουάντα, το «Hate Radio», το 1994. Τότε που μία ραδιοφωνική εκπομπή, την οποία παρουσίαζαν η Βαλερί Μπεμερίκι και ο Ζορζ Ρουτζίου, υποδαύλισε την πιο άγρια γενοκτονία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Αυτή των Τούτσι, της φυλής των Τούτσι, από τους Χούτου, τους φανατικούς Χούτου. Εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί. Απίστευτος αριθμός. Αυτό ακριβώς θα δούμε από σήμερα έως και την Παρασκευή στη «Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών». Την παράσταση «Hate Radio» του Ελβετού θεατρικού σκηνοθέτη, συγγραφέα, δημοσιογράφου, δοκιμιογράφου, πανεπιστημιακού και κινηματογραφιστή Μίλο Ράου. Μία παράσταση που μετά το Φεστιβάλ της Αβινιόν, το Theatertreffen του Βερολίνου και παρουσία σε άλλες 15 χώρες, έρχεται και στην Αθήνα.
Το ενδιαφέρον της παράστασης δεν είναι μόνο το θέμα της, αλλά και πώς αυτή είναι δομημένη. Το «Hate Radio» αποτελεί την αναπαράσταση της συγκεκριμένης εκπομπής τού RTLM, βασισμένη σε πραγματικά δεδομένα. «Ο Μίλο Ράου, εισηγητής του θεάτρου της “επανάδρασης”, αντλεί υλικό από αυτόπτες μάρτυρες, μελέτες και αρχειακό υλικό».
Η επανάδραση είναι η αναπαράσταση συγκεκριμένων ιστορικών γεγονότων με όσο πιο αυθεντικό τρόπο γίνεται. Οι θεατές στη Στέγη θα φορούν ακουστικά ώστε να νιώσουν, να νιώσουμε όλοι μας, πως βρισκόμαστε σε ένα ραδιοφωνικό στούντιο. Λες και είμαστε κι εμείς καλεσμένοι στην εκπομπή. «Οι ηθοποιοί της παράστασης έχουν ζήσει την ιστορία την οποία αφηγούνται και έτσι ξέρουν τι κάνουν στη σκηνή, ξέρουν για ποιο πράγμα μιλούν και είναι εξοικειωμένοι με τα συναισθήματα τα οποία εκφράζουν. Με αυτό τον τρόπο, οι συνηθισμένες -κατά τα άλλα- δράσεις τους στη σκηνή εντυπώνονται στη μνήμη», λέει ο Μίλο Ράου.
Το RTLM λειτούργησε από τις 8 Ιουλίου 1993 έως και τις 31 Ιουλίου του επόμενου έτους. Οι δύο ραδιοφωνικοί παραγωγοί, Βαλερί Μπεμερίκι και Ζορζ Ρουτζίου, επιδόθηκαν σε ένα λυσσαλέο κήρυγμα μίσους από τα μικρόφωνα του σταθμού. «Μη σκοτώσετε αυτές τις ανθρωπόμορφες κατσαρίδες με μια σφαίρα. Κόψτε τες κομμάτια με τη ματσέτα», έλεγαν για τους Τούτσι.
Η ματσέτα είναι αυτό το μεγάλο μαχαίρι που χρησιμοποιούν και οι τζιχαντιστές. Η Βαλερί ήταν από τις πιο σπουδαίες ραδιοφωνικές παραγωγούς της χώρας. Ο ρόλος της όμως την περίοδο εκείνη της σφαγής ήταν πολύ σκοτεινός και, δυστυχώς, καθοριστικός. Η επίδρασή της στο κοινό ήταν πολύ σημαντική.
Καταδικάστηκαν στη συνέχεια και οι δύο: η Βαλερί ισόβια και ο Ζορζ σε πολυετή κάθειρξη. Η σφαγή κράτησε τρεις μήνες και άφησε πίσω της περίπου 800 χιλιάδες νεκρούς. Ολα ξεκίνησαν στις 7 Απριλίου 1994, την επόμενη ακριβώς ημέρα από την κατάρριψη του αεροπλάνου του προέδρου της χώρας Ζιβενάλ Χαμπιαριμάνα. Ηταν η απαρχή της γενοκτονίας! Αμέσως μετά ανέλαβαν δράση οι εξτρεμιστές της φυλής των Χούτου, με μια συστηματική αιματηρή εκστρατεία εξόντωσης όχι μόνο των Τούτσι αλλά και των μετριοπαθών Χούτου.
«Η αλήθεια της μνήμης δεν είναι η ίδια με εκείνην της επιστημονικής τεκμηρίωσης», σημειώνει ο Μίλο Ράου. «Το Hate Radio δεν είναι ο σταθμός RTLM, αλλά μία αναπαράστασή του στον σημερινό κόσμο, είκοσι χρόνια αργότερα. Είναι η δική μου προσπάθεια, διαμορφωμένη από προσωπικές εμμονές, προτιμήσεις και μνήμες, να αποτυπώσω την ατμόσφαιρα εκείνων των φοβερών μηνών μέσα από το αρχειακό υλικό, αλλά και από προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων. Και ενώ το κείμενο είναι το ίδιο σε κάθε παράσταση, κάθε βραδιά το πρόγραμμα είναι διαφορετικό».
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης λειτούργησε και ως δημοσιογράφος, συγκεντρώνοντας δεκάδες μαρτυρίες – επισκέφθηκε πολλές φορές τους δύο δημοσιογράφους στη φυλακή. Σκοπός του, να παρουσιάσει ανάγλυφα το πώς η ρατσιστική προπαγάνδα προετοίμαζε για πολύ καιρό και σαν ένα είδος διαφημιστικής καμπάνιας τη γενοκτονία.
Info:
Κείμενο & σκηνοθεσία: Μίλο Ράου. Δραματουργία & έρευνα: Jens Dietrich. Παίζουν: (ζωντανά) Afazali Dewaele, Sébastien Foucault, Diogène Ntarindwa, Bwanga Pilipili· (σε βίντεο) Estelle Marion, Nancy Nkusi. Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 107. Τιμές εισιτηρίων: 15 €, φοιτ. 10 €, άνεργοι 5 €.
