To 2012 μια ηλικιωμένη Ισπανίδα με φλογερό ταμπεραμέντο πήρε μόνη της την πρωτοβουλία να αποκαταστήσει τα φθαρμένα χρώματα σε θρησκευτική τοιχογραφία του 19ου αιώνα.
Το αποτέλεσμα ήταν κωμικοτραγικό. Εκανε τον κακομοίρη τον Χριστό αγνώριστο, σοκάροντας τους ειδικούς, αλλά και προκαλώντας άφθονο παγκόσμιο γέλιο. Μια ανάλογη, αλλά πολύ πιο σοβαρή ιστορία, έγινε πρόσφατα στην Τουρκία.
Δέκα ανεκτίμητης αξίας ρωμαϊκά μωσαϊκά, που εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Χατάι, σύμφωνα με καταγγελίες υπέστησαν σοβαρές καταστροφές κατά τη διάρκεια επιχείρησης συντήρησής τους.
Ηδη οι τουρκικές αρχές διέταξαν να γίνει έρευνα της υπόθεσης, ενώ οι φωτογραφίες των μωσαϊκών, πριν και μετά τη… συντήρηση, κάνουν τον γύρο του κόσμου.
Η αποκάλυψη της ιστορίας έγινε από έναν ντόπιο τεχνίτη. «Καταστράφηκαν πολύτιμα ρωμαϊκά έργα», δήλωσε σε εφημερίδα. «Κατάντησαν καρικατούρες. Μερικά, μάλιστα, από αυτά είναι σε άθλια κατάσταση, έχασαν την άξια και την αυθεντικότητά τους. Αυτά που είδα δεν ήταν δυνατόν να ανήκουν στον 2ο αιώνα. Τους λείπουν ψηφίδες, ενώ άλλες έχουν ξανατοποθετηθεί σε λάθος μεριά. Το αποτέλεσμα είναι εντελώς παραμορφωτικό».
Τα ρωμαϊκά μωσαϊκά, μερικά από τα οποία χρονολογούνται στον δεύτερο μ.Χ. αιώνα, φημίζονται κυρίως για τις απεικονίσεις του Νάρκισσου, και δίνουν μεγάλο κύρος στο μουσείο του Χατάι, στη νότια Τουρκία.
Ετσι, οι καταγγελίες υιοθετήθηκαν αμέσως από τοπικό βουλευτή της αντιπολίτευσης, που κατηγόρησε το κυβερνών κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (του Ερντογάν) ότι «κατακρεούργησε την Ιστορία» με «ένα σκάνδαλο γραφειοκρατίας».
Η κυβέρνηση, πάντως, δεν έκλεισε τα αυτιά της. Στέλεχος του υπουργείου Πολιτισμού επιβεβαίωσε ότι υπήρξαν «λανθασμένοι χειρισμοί» στη διάρκεια της συντήρησης των μωσαϊκών, κυρίως «προσθήκη καινούργιων ψηφίδων».
Και δήλωσε ότι ενόσω ερευνάται το σκάνδαλο, διακόπηκαν οι εργασίες συντήρησης.
Υπερασπίστηκε, πάντως, την επαγγελματική επάρκεια και την πείρα των συντηρητών, που μόλις είχαν ολοκληρώσει μια ανάλογη εργασία σε άλλο, περισσότερο διάσημο μουσείο, στην ελληνιστική πόλη Ζεύγμα της νοτιοανατολικής Τουρκίας.
Οι ίδιοι οι συντηρητές των μωσαϊκών αρνήθηκαν, φυσικά, κάθε κατηγορία. Υποστήριξαν ότι έχουν πέσει θύματα κακόβουλης φάρσας.
Οτι οι φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν και δείχνουν τα παραμορφωμένα μωσαϊκά είναι απλούστατα προϊόν μοντάζ και φταίνε οι τουρκικές εφημερίδες. Ενα, μάλιστα, μέλος της ομάδας συντήρησης πρόσθεσε ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο στην όλη ιστορία.
Κατήγγειλε ότι οι λάθος τοποθετημένες ψηφίδες δεν είναι σύγχρονος τουρκικός δάκτυλος, αλλά παλιός και ξένος.
Τις είχαν προσθέσει στα μωσαϊκά Γάλλοι συντηρητές, που τα είχαν αναλάβει πίσω στη δεκαετία του 1930 και χρησιμοποιούσαν μεθόδους, που έκτοτε ο κλάδος έχει απαγορεύσει.
Σημασία, βέβαια, δεν έχει μόνο η διερεύνηση του θέματος και η απόδοση ευθυνών. Αλλά κυρίως να επιστρέψουν τα μωσαϊκά, αν είναι δυνατόν, στην αρχική τους κατάσταση.
Είναι η αλήθεια ότι αναζητήσαμε φωτογραφίες της ισπανικής τοιχογραφίας του 19ου αιώνα στην εκκλησία του Santuario de Misericordia για να μάθουμε αν τελικά ο Χριστός ξαναβρήκε την ωραία του μορφή. Το μόνο που υπάρχει είναι το έργο των χειρών της καλής Ισπανίδας κυρίας.
