Απόσπαση για να σωθούν οι Δεσμώτες του Φαλήρου

Η σπουδαιότητα του ευρήματος δεν αμφισβητήθηκε από κανέναν, παρότι οι απόψεις των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού είναι διαφορετικές για το μέγεθος της φθοράς που έχουν υποστεί οι 79 Δεσμώτες του Φαλήρου.

Το σκελετικό υλικό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο και οι φθορές του είχαν καταγραφεί από την πρώτη στιγμή, καθώς ανακαλύφθηκε σε ιδιαίτερα υφάλμυρο περιβάλλον κάτω από τη στάθμη της θάλασσας. Οπως διαφορετικές είναι και οι απόψεις για το εάν η απόσπαση και η επανατοποθέτηση του ευρήματος θα προκαλέσει μεγαλύτερη φθορά από την κατά χώρα διατήρησή του, όπως είχε αποφασίσει το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο το 2016.

Το θέμα συζητήθηκε χθες στο ΚΑΣ σε μια μαραθώνια συνεδρίαση που ξεκίνησε στις 3 το μεσημέρι και ολοκληρώθηκε μετά τις 9 το βράδυ. Τελικά κατά πλειοψηφία -μειοψήφησαν δύο μέλη- αποφασίστηκε η απόσπαση του σκελετικού υλικού σε μπλοκ, η εξυγίανση του εδάφους και η επανατοποθέτηση στο βάθος εύρεσης. Η πρόταση της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων διατυπώθηκε με επιφυλάξεις καθώς δεν έχει αρκετά στοιχεία για τη θετική έκβαση του εγχειρήματος, το οποίο θα απαιτήσει καινούργιες μελέτες, χρόνο και εργασία από δεκάδες ανθρώπους, ενώ η μελέτη που είχε εγκριθεί από το ΚΑΣ τον Ιούνιο του 2019 και αφορούσε την κατά χώρα διατήρηση θα μείνει στα αζήτητα.

Το θέμα ως γνωστόν εισήχθη με αναπομπή από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία μετά από αυτοψία έκανε λόγο για «εξαιρετικά δυσάρεστη εικόνα», σημείωνε ότι «ένα μεγάλο μέρος του ευρήματος έχει ήδη χαθεί» και κατέληγε ότι το εύρημα «εγκαταλείφθηκε στην τύχη του» από το 2016 που βρέθηκε στην περιοχή «Εσπλανάδα» στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Οι υπηρεσίες ωστόσο, η Μαρία Μερτζάνη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων, και ο Δημοσθένης Σβολόπουλος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, με τα αναλυτικά στοιχεία που παρέθεσαν -όπως και οι Διευθύνσεις του ΥΠΠΟΑ-, απέδειξαν ότι όχι μόνο δεν είχε εγκαταλειφθεί τα προηγούμενα χρόνια αλλά έγιναν τα μέγιστα για την καλύτερη διατήρησή του. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης ξετυλίχθηκε αναλυτικά η πορεία της διαδρομής συντήρησης και ανάδειξης του απαιτητικού ευρήματος που βρέθηκε σε ένα δύσκολο περιβάλλον με υγρασία και επάνω σε άμμο. Ωστόσο είναι αυταπόδεικτο από τις εργασίες που έγιναν ότι κανείς δεν άφησε το εύρημα στην τύχη του όπως υποστήριξε η υπουργός Πολιτισμού με αναλυτικό δελτίο Τύπου που εξέδωσε στα μέσα του Ιανουαρίου.

Σύμφωνα με την προϊσταμένη της ΕΦΑ Πειραιώς και Νήσων και υπεύθυνη της ανασκαφής, Στέλλα Χρυσουλάκη, το σκελετικό υλικό των Δεσμωτών έχει υποστεί φθορά περίπου 50%. Η ΕΦΑ είχε ταχθεί από την αρχή υπέρ της απόσπασης του ευρήματος, κάτι που επανέλαβε και χθες.

Από την πλευρά της η Μαρία Μερτζάνη εκτίμησε τη φθορά στο 30%, θύμισε την εισήγησή της το 2016 όπου από τότε σημείωνε τη φυσική φθορά του υλικού («παρατηρείται αποσάθρωση μικρών οστών») και όπως είπε χαρακτηριστικά, «δεν μείναμε απαθείς και άπρακτοι. Κάναμε ό,τι περνούσε από το χέρι μας για την προστασία του ευρήματος. Η υπηρεσία δεν έφυγε καθόλου και έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα». Από την πλευρά του ο Δημοσθένης Σβολόπουλος είπε ότι η Υπηρεσία Συντήρησης έχει τον πρώτο λόγο για την απόσπαση ή μη του ευρήματος και μετά από πιέσεις του γ.γ. Γ. Διδασκάλου να πει ποια λύση προτείνει είπε μεταξύ άλλων: «Θεωρώ ότι ασφαλέστερη λύση είναι να ελέγξουμε το περιβάλλον και όχι την απόσπαση. Είναι ρίσκο».