Η ρήση του Ηράκλειτου «ποταμώ γαρ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ», που σημαίνει ότι δεν μπορεί να μπει κανείς δύο φορές στον ίδιο ποταμό, εμπνέει διαχρονικά και δίνει αφορμή για τον τίτλο της έκθεσης «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές», που οργανώνει το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ και το New Museum της Νέας Υόρκης στο Μουσείο Μπενάκη-Κτίριο Πειραιώς.
Είναι μια έκθεση για την Αθήνα από καλλιτέχνες που ζουν στην Αθήνα. Περισσότεροι από 30 δημιουργοί κάθε ηλικίας και εθνικότητας, που χρησιμοποιούν διαφορετικά εικαστικά μέσα, φτιάχνουν το πορτρέτο μιας πόλης που διαρκώς αλλάζει, εξελίσσεται, μεταμορφώνεται, με ασίγαστη ενέργεια. Μια ενέργεια, που σύμφωνα με τους διοργανωτές, πυροδότησε η documenta 14 πριν από δύο χρόνια.
«Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές»-Μουσείο Μπενάκη-Κτίριο Πειραιώς
Οι αναρίθμητοι αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι καλλιτεχνών, οι διατομεακές συνεργασίες, το εύρος της παραγόμενης δουλειάς και το πλήθος των εκθεσιακών χώρων, εκδοτικών εγχειρημάτων και εκδηλώσεων που ξεφυτρώνουν παντού στην Αθήνα εντυπωσίασαν τις δύο Αμερικανίδες επιμελήτριες της έκθεσης, Νάταλι Μπελ και Μάργκοτ Νόρτον, από την πρώτη φορά που ήρθαν στην πρωτεύουσα. Δεν ήταν κοντά μας στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου στο Μουσείο Μπενάκη, ωστόσο μέσα από βίντεο μας έκαναν μια κατατοπιστική ξενάγηση στην έκθεση.
Η επιλογή, όπως είπαν, έγινε με βάση τα έργα και όχι τα ονόματα των καλλιτεχνών με τους οποίους συναντήθηκαν πολλές φορές. «Οι καλλιτέχνες της πόλης ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν ότι η Αθήνα είναι υπό διαρκή μετάβαση: ο χαρακτήρας της είναι μη κατασταλαγμένος, πολύπλευρος και ευπροσάρμοστος -και η ειρωνεία είναι ότι ως προς αυτά είναι τελικά σταθερός», λένε.
«Παρ’ ότι οι δρόμοι της σφύζουν από ανθρώπους και εμπορικές δραστηριότητες, αυτή η ιδέα της ρευστότητας δεν υφίσταται μόνο στην αστική ενέργεια αλλά και στη νοοτροπία που συναντήσαμε σε συζητήσεις, περφόρμανς, εκθέσεις και στο σκεπτικό του έργου πολλών καλλιτεχνών. Αυτό που πάνω από όλα επιδιώκει το “Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές” είναι να τιμήσει αυτή την ενέργεια και το διαρκώς εξελισσόμενο εικαστικό τοπίο της Αθήνας».
Η έκθεση αρχίζει εντυπωσιακά με έργα των Αλέξανδρου Τζάννη, Εύας Στεφανή και Neritan Zinxhiria, που καταγράφουν τα τοπία της πόλης, τους αρχιτεκτονικούς χώρους και τα καθημερινά χαρακτηριστικά της, ενώ ο Γιώργος Πρίνος αποκαλύπτει στιγμές αστικής ψυχολογικής έντασης στους ανθρώπους στους δρόμους.
Στις επόμενες αίθουσες η Ρένα Παπασπύρου, ο Κώστας Σαχπάζης, η Ιρις Τουλιάτου εστιάζουν στην αρχαιολογία της Αθήνας. Η Κατερίνα Κομιανού δείχνει τους φοίνικες που αφθονούσαν κατά την οθωμανική εποχή στην Ελλάδα και εξαλείφθηκαν εσκεμμένα μετά την ανεξαρτησία ώστε η πρωτεύουσα να δείχνει πιο ευρωπαϊκή. Αλλοι καλλιτέχνες (Πέτρος Μώρης, Ραλλού Παναγιώτου, Σωκράτης Σωκράτους) διερευνούν τις δυνατότητες ενός ιστορικά φορτισμένου υλικού όπως το μάρμαρο.
Τις εμφανείς αλλαγές στην αρχιτεκτονική, τον δημόσιο χώρο και τη δημογραφία από τη μια γενιά στην άλλη δείχνουν άλλα έργα. Από το «Intercontinental (Athens, 1999)» του Βαγγέλη Βλάχου, που καταγράφει τις πόρτες του αθηναϊκού ξενοδοχείου μαζί με φωτογραφίες των πολιτικών και άλλων προσωπικοτήτων που έμειναν εκεί το 1999 -τη χρονιά που το Intercontinental δέχτηκε βομβιστική επίθεση.
Ως το βίντεο «Νeighbours» της Εύης Καλογηροπούλου, που παρουσιάζει μια μάντρα παλαιών μετάλλων στον Βοτανικό, μια περιοχή διαρκών μετασχηματισμών: από αρχαίος ελαιώνας σε βιομηχανική ζώνη, που τώρα περιβάλλεται από καταυλισμούς Ρομά και στρατόπεδα προσφύγων.
Το «ποτάμι» του Ηράκλειτου προσφέρει κι έναν τρόπο προσέγγισης της ταυτότητας σε μια εποχή πολιτικών αγώνων για τον ορισμό του φύλου ή της σεξουαλικότητας. Χαρακτηριστικά είναι τα έργα των Navine G. Khan-Dossos και του Ελληνικού Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών, των Παύλου Φυσάκη και Εύας Γιαννακοπούλου.
Προχωράμε στις εσωτερικές μεταμορφώσεις του ατόμου με χιούμορ, παράλογο, φαντασιώσεις (Αγγελος Παπαδημητρίου, Αμαλία Βεκρή, Διονύσης Καβαλλιεράτος) για να οδηγηθούμε στο επίσης εντυπωσιακό κλείσιμο της έκθεσης. Την εγκατάσταση των Λάκη και Αρη Ιωνά/The Callaς με μια μουσική σκηνή διαλυμένη και σκοτεινή, που αναδίδει μια αίσθηση ρομαντισμού ή πανκ μελαγχολίας, υπό τους ήχους του νέου τραγουδιού που έφτιαξε ειδικά για το αφιέρωμα η γνωστή καλλιτεχνική κολεκτίβα. Στο τέλος επαναλαμβάνουν το ρεφρέν «The same river twice» καθώς και τις λέξεις «σιωπή» και «ίαση», υπονοώντας ίσως ότι πολλά μπορεί να κερδίσει κανείς αν δει θετικά μια κατάσταση διαρκούς μετάλλαξης.
Η έκθεση «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές» ακολουθεί την «Τhe Equillibrists/Οι Εξισορροπιστές» του 2016, που είχε επίσης διοργανωθεί σε συνεργασία με το New Museum και ήταν βασισμένη στο πνεύμα του βραβείου ΔΕΣΤΕ για την προώθηση νέων καλλιτεχνών.
INFO: Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, τηλ. 210-3453111. Από 21 Ιουνίου έως 22 Σεπτεμβρίου.
