Μια καινοτόμα ιδέα βρίσκει φέτος για δεύτερη φορά την εφαρμογή της. Δεν πρόκειται για τεχνολογική ευρεσιτεχνία ή επιστημονική ανακάλυψη, αλλά για κάτι εντελώς διαφορετικό, μα εξαιρετικά μοναδικό: τον Αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Καβάφη. Το Ιδρυμα Ωνάση για δεύτερη συνεχή χρονιά διοργάνωσε το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη στην πανέμορφη Ωνάσειο Βιβλιοθήκη στο κέντρο της Αθήνας.
Πρόκειται για μια διεθνή, ετήσια επιστημονική διοργάνωση του Αρχείου Καβάφη και του Ιδρύματος Ωνάση, την πρώτη αυτού του είδους αποκλειστικά αφιερωμένη στον ποιητή και στον αντίκτυπο του έργου του. Διδακτορικοί φοιτητές και καθηγητές διεθνούς φήμης προσκαλούνται και για μία εβδομάδα γίνονται διαρκώς παρουσιάσεις και συζητήσεις, μέσα στη Βιβλιοθήκη, ανάμεσα σε γλυπτά του Χαλεπά και σπάνια βιβλία, πάνω σε μια συγκεκριμένα θεματική. Πέρυσι ήταν «Ο Καβάφης στον κόσμο», ενώ φέτος οι συμμετέχοντες επικεντρώθηκαν στο θέμα «Καβάφης και Αρχαιότητα».
Την επιμέλεια του Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάφη έχουν η Κοντσάντσε Γκίτενκε και ο Δημήτρης Παπανικολάου, διδάσκοντες στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Η καβαφική αρχαιότητα αναδεικνύεται όλο και περισσότερο αποκεντρωμένη αλλά συμπαγής, άχρονη αλλά χρονικά συγκεκριμένη, κοινή, αβέβαιη αλλά και επιβεβαιωμένη» εξηγεί η πρώτη. «Εχουμε έτσι τη δυνατότητα να την ξαναδιαβάσουμε σήμερα από καινούργιες οπτικές και να θέσουμε νέα ερωτήματα για την καβαφική ποίηση και τη μελέτη της, όπως και για τα κλασικά κείμενα και συγγραφείς που σχετίζονται με αυτήν».
Εκτός των επιμελητών, στα σεμινάρια δίδαξαν οι: Γιοχάνα Χάνινκ (Πανεπιστήμιο Μπράουν), Μπρουκ Χολμς (Πανεπιστήμιο Πρίνστον), Στέφανο Εβαγκελίστα (Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης), Τάκης Καγιαλής (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), Παντελής Μιχελάκης (Πανεπιστήμιο Μπρίστολ), Χριστόδουλος Παναγιώτου (καλλιτέχνης). Οσο για τους «φοιτητές», αυτοί επιλέγονται με συγκεκριμένα κριτήρια (φυσικά είναι όλα πληρωμένα από το Ιδρυμα – εισιτήρια, διαμονή κ.λπ.). Οι συμμετέχοντες (δώδεκα ή δεκατρείς) είναι οι μισοί προερχόμενοι από νεοελληνικά τμήματα και οι υπόλοιποι από όμορα τμήματα του εξωτερικού, κυρίως κλασικών σπουδών και συγκριτικής φιλολογίας. «Ο καθένας ανοίγει τον δικό του κόσμο στους άλλους και αυτή η μίξη μάς πάει όλους ένα βήμα παραπέρα» εξηγεί ο καθηγητής Δημήτρης Παπανικολάου, εκ των υπευθύνων και εμπνευστών του εγχειρήματος. «Φέτος, ένας διδακτορικός φοιτητής από τις ΗΠΑ, ο Κρίστοφερ, βοηθός της σπουδαίας Τζούντιθ Μπάντλερ, μετέχει για δεύτερη συνεχή χρονιά στο Θερινό Σχολείο. Ενθουσιάστηκε τόσο την πρώτη φορά που άρχισε μαθήματα ελληνικών και έναν χρόνο μετά μπορεί να συνεννοείται ικανοποιητικά. Μάλιστα, άρχισε να χρησιμοποιεί και ελληνικά κείμενα στη διδακτορική του διατριβή» μας λέει.
Πώς, όμως, ξεκίνησε αυτό το εγχείρημα; «Ηταν μια από τις ιδέες που είχαμε η οποία έφερε μια διεθνή εμπειρία τού πώς μπορεί να κάνει κάποιος ένα Θερινό Σχολείο εντατικό, αλλά που ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες όχι μόνο να λάβουν γνώσεις αλλά και να χρησιμοποιήσουν όλο αυτό το υλικό ώστε να εμβαθύνουν στις δικές τους έρευνες για τον Καβάφη» απαντά ο κ. Παπανικολάου. «Ωστόσο, ίσως το σημαντικότερο προέρχεται από την εμπειρία που έχουμε όλοι όσοι ασχολούμαστε με τον Καβάφη σχετικά με το γεγονός πως πολλοί διανοούμενοι, συγγραφείς και καλλιτέχνες του 20ού αιώνα μπήκαν ‘‘με το είναι τους’’ στη δουλειά του Καβάφη, χωρίς να είναι κατ’ ανάγκη νεοελληνιστές – οι περισσότεροι δεν ξέρουν καν ελληνικά. Η Γιουρσενάρ, ο Ε.Μ. Φόρστερ, πιο πρόσφατα ο μεγάλος Αμερικανός ποιητής Μαρκ Ντότι, αλλά και θεωρητικοί όπως η Ιβ Κοσόφσκι Σέτζγουικ, ο Ορχάν Παμούκ, μελέτησαν τον Καβάφη, γράψανε δοκίμια, αναλύσεις και το έργο τους πάνω στον Αλεξανδρινό λογίζεται ως τμήμα πλέον των καβαφικών σπουδών. Δεν πειράζει που δεν ήξεραν την ελληνική βιβλιογραφία. Είχαν όμως να πουν κάτι που άλλαξε κάπως το κλίμα στις συζητήσεις και κάποια στεγανά σε σχέση με την καβαφική εργογραφία. Αυτό θέλαμε κι εμείς στο Θερινό Σχολείο».
Η Τάτια Μτβαρελίτζε, υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τιφλίδας στη Γεωργία, συμμετείχε για δεύτερη φορά και μιλάει άπταιστα ελληνικά (στη χώρα της έχει μεταφράσει Καζαντζάκη, Δημουλά και τώρα Καβάφη). «Εμαθα αρχαία ελληνικά στο πανεπιστήμιο. Στο εξωτερικό θεωρούνται νεκρή γλώσσα. Επρεπε να έρθω στην Ελλάδα και να μελετήσω Καβάφη για να καταλάβω πως δεν ισχύει αυτό. Γίνεται σπουδαία δουλειά στο Θερινό Σχολείο. Δεν προσεγγίζεις τον Καβάφη μόνο φιλολογικά, αλλά από πλευρές που δεν θα μπορούσες να φανταστείς» μας λέει.
«Ακριβώς αυτός είναι ο στόχος του Θερινού Σχολείου Καβάφη» εξηγεί ο κ. Παπανικολάου. «Αυτό το εγχείρημα μας δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο να εκτιμήσουμε την τρομερή δυναμική του καβαφικού κειμένου, αλλά να ξανασκεφτούμε πόσο σπουδαία πράγματα μπορούμε να κάνουμε με τις νεοελληνικές σπουδές αν δεν τις δούμε εγκλωβισμένοι σε μια παράδοση που τις θέλει να κοιτάνε μόνο εσωτερικά. Αν τις δούμε ως έναν μοχλό για να φέρουμε όλο και περισσότερο κόσμο, διαφορετικό κόσμο, στη συζήτηση και όχι ως έναν τρόπο για το ‘‘ποιος τα ξέρει καλύτερα’’, τότε βλέπεις ξεκάθαρα πόσο μέλλον έχουν οι νεοελληνικές σπουδές και όσον αφορά το καβαφικό έργο. Αυτό θα γίνει, αρκεί να μην πιέζεις τη συζήτηση στα δικά σου στεγανά, αλλά να προσπαθείς να αφουγκραστείς με τι αποσκευές έρχονται οι άλλοι σε αυτή τη συζήτηση. Το Θερινό Σχολείο είναι ένας τέτοιος ‘‘τόπος’’, καθώς δίνει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα».
