Της χρωστάμε -χωρίς να το ξέρουμε- μερικές από τις ωραιότερες φωτογραφίες του Πάτρικ Λι Φέρμορ. Της χρωστάμε και όλες τις φωτογραφίες που συνόδευαν ήδη από τις πρώτες τους εκδόσεις τα θρυλικά ταξιδιωτικά του βιβλία, «Μάνη» (1958) και «Ρούμελη» (1966).
Οταν ο Πάντι έγραφε σ’ αυτά σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, εννοούσε τον εαυτό του και τη σύντροφό του από το 1944, σύζυγό του από το 1968, Joan Elizabeth Eyres Monsell.
Τη Βρετανίδα καλλονή με την αριστοκρατική καταγωγή και τη μεγάλη προσωπικότητα, με την οποία μοιράστηκε τη ζωή του σχεδόν επί 60 χρόνια – μέχρι τον θάνατό της, το 2003 στην Καρδαμύλη. Από το 2011 αναπαύεται κι αυτός δίπλα της, στο Dumbleton της Αγγλίας.
Μούσα, έμπιστη σύμβουλος και φίλη του Τζιακομέτι, του Φράνσις Μπέικον, του Λόρενς Ντάρελ, του Μπαλτίς και του Μπρους Τσάτγουιν, η Τζόαν προτίμησε τον ήρωα του πολέμου, απαγωγέα του Κράιπε, μανιακό ταξιδευτή και προικισμένο λογοτέχνη, που την έφερε στην Ελλάδα για να φτιάξουν μαζί το ονειρεμένο σπίτι στην Καρδαμύλη, ιδιοκτησία πια του Μουσείου Μπενάκη.
Τι πιο ταιριαστό, λοιπόν, από το να μας αποκαλύψει αυτό το μουσείο με μια έκθεση και μια έκδοση την καλλιτεχνική πλευρά της Τζόαν Λι Φέρμορ (1912-2003);
Διότι ήταν μια φημισμένη ερασιτέχνις φωτογράφος. Κάτω από τον τίτλο «Joan Leigh Fermor, Φωτογράφος και αγαπημένη» εκτίθενται 146 φωτογραφίες της, στην πλειονότητά τους ασπρόμαυρες, τραβηγμένες στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1940 μέχρι τη δεκαετία του 1960.
Το αρχείο της Τζόαν ανήκει στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκοτίας και η έκθεση δεν θα γινόταν δίχως την Ολίβια Στιούαρτ, αυτή τη στενή φίλη του ζεύγους Φέρμορ, που είναι κάτι παραπάνω από επιμελήτριά της.
Η ελληνική ύπαιθρος και οι άνθρωποί της, η Πάτμος, οι Σπέτσες, το Ναύπλιο, η Ιος. Ο αγαπημένος της Πάτρικ, στις ομορφιές του και στα πιο λαμπρά του νιάτα, στο Ληξούρι της Κεφαλονιάς, το 1946. Και σε δυο φωτογραφίες η ίδια η Τζόαν, όχι δικές της φυσικά, αλλά από τα αρχεία του Μπενάκη. Στη μία πάνω σε άλογο, στην άλλη με τον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα στην Υδρα, το 1955.
Ετσι, για να καταλάβουμε κι εμείς αυτούς που έλεγαν ότι η ομορφιά και η γοητεία της φταίνε που ποτέ δεν έγινε πραγματικότητα ο ταξιδιωτικός οδηγός της Γαλλίας που σχεδίαζε ο Σίριλ Κόνελι και την πήρε μαζί του το 1948 για έναν γύρο της χώρας.
Αυτή πάντα με τη Rolleiflex στα χέρια. Εθεωρείτο ήδη από τις καλύτερες ερασιτέχνες φωτογράφους της Αγγλίας και μια ελεύθερη, κοσμοπολίτισσα γυναίκα, αν και παντρεμένη από το 1939 με τον αρχισυντάκτη της Daily Express, Tζον Ράινερ.
Τη δεκαετία του ’30 είχε ασχοληθεί κυρίως με φωτογραφίες τοπίων και αρχιτεκτονικής, που δημοσιεύονταν σε γνωστά περιοδικά, ενώ στη διάρκεια του πολέμου ανέλαβε να φωτογραφίζει για αρχειακούς λόγους κτίρια ιστορικής και εθνικής σημασίας, που πιθανόν να καταστρέφονταν από τους βομβαρδισμούς ή ήταν ήδη κατεστραμμένα – δύο από αυτές εκτίθενται στο Μπενάκη.
Στην αρχή νοσοκόμα, στη συνέχεια εκπαιδευμένη αποκρυπτογράφος, η Τζόαν βρέθηκε να δουλεύει στις πρεσβείες της Μεγάλης Βρετανίας σε Μαδρίτη και Αλγέρι πριν τοποθετηθεί στο Κάιρο.
Εκεί, το 1944, πρωτοσυνάντησε τον τρία χρόνια μικρότερό της Πάτρικ Λι Φέρμορ, ο έρωτάς τους φούντωσε, τον ακολούθησε το 1946 στην Αθήνα, όπου αυτός ήταν υποδιευθυντής του British Council, αλλά και στις περιοδείες του στην Ελλάδα για διαλέξεις.
Την περίοδο εκείνη άρχισε η ίδια να φωτογραφίζει τον τόπο μας και να δημιουργεί ένα άγνωστο, τεράστιο αρχείο.
Τα ταξίδια της στην Ελλάδα με τον Πάντι συνεχίστηκαν και τη δεκαετία του 1950, αυτή να φωτογραφίζει, αυτός να κρατά σημειώσεις για τα βιβλία του.
Τη δεκαετία του ’60 αγόρασαν -χάρη στη δική της μεγάλη οικογενειακή περιουσία- το κτήμα στην Καρδαμύλη, που μετέτρεψαν σε ένα υπέροχο σπίτι.
Η Τζόαν, αν και είχε τότε σταματήσει να φωτογραφίζει, χρησιμοποιεί τον φακό της για να καταγράψει όλη τη διαδικασία. Μια επιλογή από αυτές τις φωτογραφίες παρουσιάζεται επίσης στο Μπενάκη.
Η έκθεση συνοδεύεται από την αγγλική έκδοση «The photographs of Joan Leigh Fermor. Artist and Lover» (Haus Publishing).
Ιnfo:
Από σήμερα μέχρι 21 Οκτωβρίου, Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1. Η έκθεση οργανώνεται από τα Φωτογραφικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη σε συνεργασία με το Paddy & Joan Leigh Feromr Arts Fund.
