Με μια ημερίδα στο Μουσείο Μπενάκη και την έκδοση ενός τιμητικού τόμου, η αρχιτεκτονική κοινότητα θα τιμήσει τον πολυσχιδή πανεπιστημιακό δάσκαλο και συγγραφέα Δημήτρη Φιλιππίδη. Λεπτός, ψηλός και αεικίνητος, συνεχίζει να γράφει με ρυθμούς… πολυβόλου και δεν έχει πάρει τυχαία τον επίζηλο τίτλο της πένας που συναρπάζει.
Δεν έχει τον παραμικρό δισταγμό να δηλώσει ότι φέτος συμπληρώνει τα 80, ίσως γιατί ο χρόνος αποδείχτηκε ο καλύτερος σύμμαχός του! Με σπουδές στην αρχιτεκτονική σχολή του Πολυτεχνείου και το πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, εργάστηκε στη δεκαετία του 1960 στο γραφείο Δοξιάδη, αλλά και σε άλλα ιδιωτικά γραφεία όπου συμμετείχε στην εκπόνηση αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών μελετών.
Από 1975 τον κέρδισε η αρχιτεκτονική σχολή, όπου δίδαξε αστικό σχεδιασμό στο Πολυτεχνείο και καταπιάστηκε με τη συγγραφή βιβλίων που αφορούν την αρχιτεκτονική. Υπογράφει υποδειγματικές εκδόσεις για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική.
Στη συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» αποκαλύπτει τις… υπόγειες αγάπες του για τη ζωγραφική και τη φωτογραφία, αποδεικνύοντας ότι δεν έχει μόνον το χάρισμα της γραφής, που συχνά απολαμβάνουν οι αναγνώστες της εφημερίδας στο «Ανοιχτό Βιβλίο» της σαββατιάτικης έκδοσης, αλλά και ένα δικό του τρόπο να μιλά για θέματα της καθημερινότητας.
• Αν με κάποιο μαγικό τρόπο γυρίζαμε τον χρόνο πίσω και σας υποχρεώναμε να επιλέξετε μόνον ένα δρόμο, θα προτιμούσατε να γίνετε πανεπιστημιακός δάσκαλος ή συγγραφέας;
Η επιλογή ανάμεσα σε δάσκαλο ή συγγραφέα δεν με απασχόλησε κάποια συγκεκριμένη στιγμή, γιατί ήμουν «συγγραφέας» (επίτηδες σε εισαγωγικά – εννοώντας «γραφιάς» ή «καλαμαράς») νωρίτερα από την ευκαιρία να διδάξω. Ο δρόμος του δασκάλου προέκυψε εντελώς αναπάντεχα, μόλις το 1975. Αντίθετα, το «σαράκι του συγγραφέα» με είχε μολύνει πολύ νωρίτερα, ίσως και πριν την εφηβεία, όταν διάβαζα άπειρα βιβλία πεζογραφίας και ποίησης, άρχισα να κρατώ ημερολόγιο και δοκίμασα να γράφω κριτικές κινηματογράφου και λογοτεχνίας σε σχολικό φυλλάδιο.
• Μήπως αυτές οι δύο μεγάλες σας αγάπες σας στέρησαν χρόνο από κάτι που θα θέλατε να κάνετε μόνον για σας;
Στις μεγάλες αγάπες μου θα πρέπει να συνυπολογίσουμε τουλάχιστον τρεις ακόμα που αλληλοσυμπληρώνονται: τη ζωγραφική, τη φωτογράφηση και την έρευνα της λεγόμενης «παραδοσιακής» αρχιτεκτονικής. Ηταν οι φυγές μου – όπως άλλωστε ήταν και το γράψιμο. Η ζωγραφική έμεινε επίτηδες η πιο «κρυφή» μου απασχόληση και μόνο πρόσφατα μαθεύτηκε ότι κάποτε ζωγράφιζα με μεγάλο πάθος. Φωτογράφιζα από την αρχή των σπουδών μου και έφτασα να αποκτήσω όχι μόνο επαγγελματικές μηχανές αλλά και εργαστήριο εμφάνισης φωτογραφιών. Οσο για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, όταν μου αποκαλύφθηκε στις αρχές του ’60, ήταν ένας κεραυνοβόλος έρωτας που ποτέ δεν μειώθηκε σε ένταση. Μπορεί η πίεση της δουλειάς στο Πολυτεχνείο να μου στερούσε τη δυνατότητα για να ασχοληθώ με προσωπικά ενδιαφέροντα, αλλά ίσως αυτό τελικά με ωφέλησε γιατί έμαθα να εξοικονομώ χρόνο.
• Είσαστε ο πρώτος που επιχειρήσατε να καταγράψετε την εξέλιξη της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής. Ποια πιστεύετε ότι είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της; Υπάρχει ελληνική αρχιτεκτονική ή περιορίζεται σε μεταφορά ξένων προτύπων;
Αν και δεν είμαι στην πραγματικότητα ο πρώτος που επιχείρησε μια συνολική αποτίμηση της ελληνικής αρχιτεκτονικής, τα 6-7 χρόνια που μου πήρε να γράψω και δημοσιεύσω το πρώτο μου σχετικό βιβλίο στηρίχτηκαν στην πεποίθηση πως η ελληνική αρχιτεκτονική μπορούσε θαυμάσια να μελετηθεί με αυτοτέλεια, αποκαλύπτοντας τους γοητευτικούς τρόπους προσαρμογής της σε εξωτερικές επιδράσεις.
• Ενα από τα θέματα που σας απασχολούν στα βιβλία σας είναι ο σχεδιασμός του χώρου. Μάλιστα στο έργο σας «Εφήμερη και αιώνια Αθήνα» επισημαίνετε εύστοχα «τον μακρύ κατάλογο των αθετημένων σχεδίων». Θα λέγατε πως η απουσία σχεδιασμού αφαίρεσε ή μήπως πρόσθεσε στην ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων;
Ο ρόλος τους ήταν μικτός στην πραγματικότητα. Η προσεκτική μελέτη της ελληνικής περίπτωσης, χωρίς δογματικές αγκυλώσεις, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η έννοια του «σχεδίου» στη χώρα μας είχε πάντα σχετική αξία καθώς στην πράξη οι πολεοδομικές επεμβάσεις ακολουθούσαν συχνά αντιφατικές αλλά θαυμάσια συμβιωτικές επιλογές, μακριά από προκαθορισμένα πλαίσια και πιο κοντά σε μια ρεαλιστική αντιμετώπιση των προβλημάτων, θεωρητικά «σπάταλες» αλλά στην πραγματικότητα σοφά προσαρμοσμένες στις κοινωνικές και οικονομικές δυνατότητες που παρέχονταν. Μας πήρε πολλά χρόνια ώσπου να καταλάβουμε πόσο περιορισμένη ήταν η χρησιμότητα των ρυθμιστικών σχεδίων, και ακόμα δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τι σημαίνει σωστή πολεοδομική ανάπλαση.
• Στην περίπτωση της Αθήνας, οι μεγάλες παρεμβάσεις που έγιναν έχουν θετικό πρόσημο; Υπάρχει «μαγική συνταγή» για να αλλάξει η εικόνα της πρωτεύουσας; Ή μήπως αυτή η συστηματική εγκατάλειψη είναι η… γοητεία της;
Είμαι εξαιρετικά επιφυλακτικός απέναντι στις οποιεσδήποτε μαγικές πολεοδομικές λύσεις. Αν κάτι έμαθα στη ζωή μου είναι ότι τα προβλήματα των πόλεων είναι πολύ πιο σύνθετα από ό,τι οραματίζονται οι μηχανιστικές, τεχνοκρατικές προτάσεις που συνεχώς πλασάρονται. Ομως δεν θα υπέκυπτα, από την άλλη μεριά, σε μια ρομαντική αποδοχή της «εγκατάλειψης» ή στην αφαίρεση κάποιου είδους κεντρικού ελέγχου και δυνατότητας επέμβασης. Η ζητούμενη μαγική ισορροπία είναι δύσκολο να επιτευχθεί αλλά τουλάχιστον ας μας κάνει σεμνότερους ως προς εκείνο που επιζητούμε.
INFO: Στην τιμητική εκδήλωση, που οργανώνουν οι εκδόσεις «Μέλισσα» και ο ιστότοπος triantafylloug.blogspot.com, θα μιλήσουν 16 καθηγητές του Πολυτεχνείου και ειδικοί. Σάββατο 12 Μαΐου, από τις 12 το μεσημέρι ώς τις 7 μ.μ. στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138).
