Επιτύμβιες στήλες για αλβανικά ονόματα

Τα σημαντικότερα περιοδικά και οι εγκυκλοπαίδειες τέχνης περιγράφουν τον Αντριάν Πάτσι ως έναν Αλβανό καλλιτέχνη που ζει στο Μιλάνο και κάνει διεθνή καριέρα εκθέτοντας σε μεγάλα μουσεία. Από τη Νέα Υόρκη (ΜοΜΑ) και το Παρίσι (Jeu de Paume) μέχρι το Τελ Αβίβ (CCA). Mάλιστα, το 1999 ήταν στην ομάδα των εικαστικών που για πρώτη φορά εκπροσώπησαν την Αλβανία στην Μπιενάλε Βενετίας.

Με το έργο του -εγκαταστάσεις, περφόρμανς, βίντεο- έντονα βιωματικό, ποιητικό αλλά και συμμετοχικό, εστιάζει σε θέματα ταυτότητας, μετανάστευσης, εκτοπισμού, αναμοχλεύει την ιστορία και τη μνήμη. «Εμπνέομαι από κάτι οικείο, που εμπεριέχει κάτι άγνωστο και κρυφό και επιδιώκω να τo κατανοήσω καλύτερα», μας λέει ο 46χρονος καλλιτέχνης. Bρίσκεται στην Αθήνα για την πρώτη του ατομική έκθεση στην Ελλάδα με έργα που δημιούργησε ειδικά για την γκαλερί Kalfayan. Πρόκειται για τη μεγάλη εγκατάσταση «Names» και το φιλμ «Τhe Guardians».

Η εγκατάσταση επικεντρώνεται σε ένα πραγματικό γεγονός: ένας μεγάλος αριθμός Αλβανών μεταναστών άλλαξαν το όνομά τους και το αντικατέστησαν με ελληνικό. Επί ένα χρόνο ο Πάτσι συνέλεγε αλβανικά ονόματα, τα οποία στη συνέχεια χάραξε πάνω σε γλυπτά που μοιάζουν με επιτύμβιες στήλες. Ταυτόχρονα προσκάλεσε το προσωπικό της γκαλερί και φίλους της να προφέρουν μπροστά στην κάμερα αυτά τα ονόματα. «Βασικός στόχος μου», τονίζει, «είναι να μετατρέψω την γκαλερί σε ένα είδος “γραφείου-υπηρεσίας” που καλεί όσους άλλαξαν το όνομά τους, γιατί το θεώρησαν “προβληματικό” ως προς την ενσωμάτωσή τους στην ελληνική κοινωνία, να γράψουν το αρχικό τους όνομα σε ένα φύλλο χαρτί».

Επισημαίνει πως στο έργο του η έννοια της ταυτότητας τον ενδιαφέρει «μόνο ως ένα ανοιχτό και διφορούμενο έδαφος, όπου παρελθόν και παρόν, ρίζες και νέες εμπειρίες συγκρούονται». Αναγνωρίζει πως οι μετανάστες έρχονται αντιμέτωποι με το ότι είναι «διαφορετικοί» στο πλαίσιο που ζουν: «Αυτό φέρνει εντάσεις, προβλήματα συνύπαρξης, το συναίσθημα της απώλειας και αποπροσανατολισμό. Το ζήτημα δεν είναι να παραμείνεις στην ταυτότητα που ήσουν πριν, αλλά να εισέλθεις στην διαδικασία της μετάβασης, του μετασχηματισμού και της ολοκλήρωσης, χωρίς να χάσεις με τραυματικό τρόπο τη σύνδεση με την προηγούμενη κατάσταση».

Oμως και το φιλμ «The Guardians», μια υποβλητική σπουδή για τη σχέση μεταξύ παιδικής ηλικίας και θανάτου, έχει αφετηρία μια πραγματική εμπειρία. Εκτυλίσσεται στο Καθολικό νεκροταφείο της Σκόδρα, όπου γεννήθηκε ο Πάτσι. Ηταν το μόνο μέρος όπου μπορούσε να δει τα απαγορευμένα από τον Χότζα θρησκευτικά σύμβολα. Ομως από το 1990 άρχισαν να χτίζονται στο νεκροταφείο τάφοι χωρίς άδεια, «υβριστικά» οικοδομήματα όπως τα ονομάζει ο καλλιτέχνης. Αυτό συνέπεσε χρονικά με μια χαοτική αρχιτεκτονική, πολύ χαρακτηριστική στη μετακομμουνιστική Αλβανία. Επίκεντρο του φιλμ, οι ομάδες παιδιών που προσφέρουν με αμοιβή τις υπηρεσίες τους για τον καθαρισμό των τάφων του νεκροταφείου.

Ο Αντριάν Πάτσι ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με την τέχνη, αντιγράφοντας εικόνες από τα ρωσικά βιβλία του πατέρα του: «Την περίοδο του κομμουνισμού η σύγχρονη τέχνη ήταν απαγορευμένη στην χώρα μου. Ετσι η εκπαίδευσή μου ήταν κυρίως κλασική. Σπούδασα στην Ακαδημία Τέχνης των Τιράνων, ενώ η συνάντησή μου με τη σύγχρονη εικαστική σκηνή έγινε αφότου πήγα στην Ιταλία. Πρώτα με υποτροφία και μετά, το 1997, μετακόμισα με την οικογένειά μου».

Επισημαίνει πως η Αλβανία πέρασε μια πολύ δύσκολη περίοδο το 1997: «Η κατάρρευση του κομμουνισμού έφερε πολλές ελπίδες και πολλές ψευδαισθήσεις, που μετατράπηκαν σε συνολικές αυταπάτες». Πλέον την επισκέπτεται συχνά, δεν σκέφτεται όμως να επιστρέψει. Εχει οργανώσει τη ζωή του στο Μιλάνο χωρίς να αντιμετωπίζει τον αποκλεισμό. «Πιστεύω ότι ρατσιστές υπάρχουν παντού. Στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Αλβανία», λέει. «Από τη στιγμή που δεν αποδεχόμαστε τον Αλλον συμπεριφερόμαστε ρατσιστικά. Συχνά οι μορφές του ρατσισμού συνδέονται με κρυφό αίσθημα κατωτερότητας. Θέλεις να δείξεις ότι είσαι καλύτερος από τον άλλον, ή την υπεροχή σου απέναντι σε κάποιον που βρίσκεται σε αδύναμη θέση».

Info:

Aντριάν Πάτσι «Τhe Guardians», Κalfayan Galleries, Χάριτος 11, τηλ. 210 7217679. Εως 28/3.