Ο «θησαυρός των ναζί» σε δημόσια θέα

H πιο μυστηριώδης και αμφιλεγόμενη συλλογή, ο περίφημος «θησαυρός των ναζί» του Κορνέλιους Γκούρλιτ, με σπουδαία έργα τέχνης που είχαν κλαπεί κατά την περίοδο του ναζιστικού καθεστώτος από τους νόμιμους δικαιούχους, θα εκτεθεί για πρώτη φορά. Και μάλιστα ταυτόχρονα. Από σήμερα στο Kunstmuseum της Βέρνης και από αύριο στο Bundeskunsthalle στη Βόνη.

Συνολικά 450 έργα από τα 1.500 που είχαν εντοπιστεί ύστερα από φορολογικό έλεγχο και κατασχεθεί από τις αρχές πριν από πέντε χρόνια στα σπίτια του Γκούρλιτ στο Μόναχο και στο Ζάλτσμπουργκ θα γίνουν πρώτη φορά προσιτά στο κοινό, στις δύο εντυπωσιακές εκθέσεις. Οι υπογραφές των Μονέ, Σεζάν, Ρενουάρ, Ματίς, Ροντέν, Ντιξ, Μπέκμαν, Κουρμπέ και πολλών άλλων κορυφαίων της τέχνης αποτελούν τόσο ισχυρό κίνητρο για τους επισκέπτες όσο και η ιστορία αυτής της συλλογής.

Γιατί ο Χίλντεμπραντ, ο πατέρας του Κορνέλιους Γκούρλιτ (πέθανε το 2014) ήταν ένας από τους εμπόρους έργων τέχνης του Χίτλερ και είχε δημιουργήσει την τεράστια συλλογή υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες και μάλλον όχι νόμιμες. Ο Χίλντεμπραντ αρχικά είχε βρεθεί στο στόχαστρο των ναζί, λόγω της εβραϊκής καταγωγής της γιαγιάς του.

Ωστόσο στη συνέχεια πρόσφερε τις υπηρεσίες του στο καθεστώς -πιθανότατα για να αποφύγει τις διώξεις- αγοράζοντας και πουλώντας έργα τέχνης που είχαν κατασχεθεί από μουσεία ή από εβραϊκές οικογένειες. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατάφερε να ανέλθει επαγγελματικά, όμως και μεταπολεμικά συνέχισε να εργάζεται ως διευθυντής μουσείου, ενώ του επεστράφη η συλλογή που είχε κατασχεθεί από τον αμερικανικό στρατό.

Η έκθεση στο Kunstmuseum της Βέρνης, όπου ο Κορνέλιους κληροδότησε τη συλλογή του, έχει επίκεντρο την «εκφυλισμένη τέχνη» όπως χαρακτήριζαν οι ναζί τη μοντέρνα τέχνη, προχωρώντας στην κατάσχεση χιλιάδων πινάκων και γλυπτών από δημόσιες και ιδιωτικές πινακοθήκες σε όλη τη Γερμανία. Στη Βόνη θα εκτεθούν έργα τα οποία απέσπασαν με τη βία οι ναζί από τους Εβραίους ιδιοκτήτες τους καθώς και από άλλα άτομα που βρέθηκαν στο στόχαστρό τους.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, οι εκθέσεις αποτελούν φόρο τιμής στους ανθρώπους που υπήρξαν θύματα της λεηλασίας των πολύτιμων έργων τέχνης τους αλλά στους καλλιτέχνες οι οποίοι λογοκρίθηκαν και εκδιώχθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς.