Ο μνημειώδης θαλαμοειδής τάφος που έφεραν στο φως οι αρχαιολόγοι στο Προσήλιο της Λιβαδειάς, κοντά στον Ορχομενό Βοιωτίας, είναι από τις μεγαλύτερες πρόσφατες ανακαλύψεις.
Πρόκειται για τον ένατο σε μέγεθος μυκηναϊκό τάφο (από τους 4.000 που έχουν ανασκαφεί στην Ελλάδα επί 150 χρόνια), χρονολογείται στα μέσα του 14ου αι. π.Χ. και βρέθηκε ασύλητος, μαζί με τα κτερίσματα και τον σκελετό του νεκρού σε πρώτη εκτίμηση άνδρα 40-50 ετών, ο οποίος «ανήκε ψηλά στην ιεραρχία του ανακτορικού κέντρου του μυκηναϊκού Ορχομενού, ίσως ήταν αξιωματούχος» λέει στην «Εφ.Συν.» η αρχαιολόγος δρ Αλεξάνδρα Χαραμή.
Και δεν κρύβει την έκπληξη και τη χαρά της για την ανακάλυψη.
«Βρίσκουμε αρκετούς μυκηναϊκούς θαλαμοειδείς τάφους στη Βοιωτία, αλλά είναι πολύ σπάνιο να βρεις ασύλητο. Το ευχόμασταν και είμαστε πολύ χαρούμενοι με τους συναδέλφους μου» συμπληρώνει η προϊσταμένη της ΕΦΑ Βοιωτίας, η οποία διευθύνει την ανασκαφή μαζί με τον δρα Γιάννη Γαλανάκη, επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου του Cambridge.
Οι εργασίες ξεκίνησαν το καλοκαίρι στο πλαίσιο 5ετούς προγράμματος του υπουργείου Πολιτισμού και πραγματοποιούνται σε συνεργασία με τη Βρετανική Σχολή Αθηνών/Πανεπιστήμιο Cambridge.
Πώς όμως διασώθηκε ασύλητος ένας τόσο μεγάλος τάφος;
«Οι μεμονωμένες ταφές με σημαντικά ευρήματα σώζονται εξαιρετικά σπάνια σε μνημειακούς μυκηναϊκούς θαλαμωτούς τάφους, καθώς χρησιμοποιούνταν συνήθως για πολλαπλές ταφές και για τις επόμενες γενιές. Απ’ ό,τι φαίνεται εδώ, μετά την πρώτη ταφή κατέρρευσε η οροφή και σιγά σιγά γέμισε ο χώρος με όγκους χωμάτων. Οταν ενδεχομένως προσπάθησαν να βάλουν τη δεύτερη ταφή, βρήκαν το χώμα και εγκατέλειψαν την ιδέα. Ο όγκος των χωμάτων λοιπόν διέσωσε τον μνημειώδη τάφο στο πέρασμα των αιώνων» εξηγεί η αρχαιολόγος.
Στον νεκρικό θάλαμο της κατασκευής οδηγεί λαξευτός δρόμος, μήκους 20 μ., ο οποίος καταλήγει σε εντυπωσιακή αίθουσα επιφάνειας 42 τ.μ.
Τις τέσσερις πλευρές της αίθουσας περιτρέχει λαξευτό πεζούλι, ενώ το αρχικό ύψος της οροφής υπολογίζεται στα 3,5 μ. Ωστόσο, η κατάρρευσή της από την αρχαιότητα έδωσε στο εσωτερικό του θαλάμου σπηλαιώδη όψη, συνολικού ύψους 6,5 μ.
Ολα τα αντικείμενα που βρέθηκαν στον τάφο του Προσηλίου συσχετίζονται με τον μοναδικό νεκρό του, τον επιφανή άντρα 40-50 ετών. Βρέθηκαν αρκετά κοσμήματα, ανάμεσά τους και χρυσά, ορισμένα εκ των οποίων κάλυπταν το ένδυμα του νεκρού, εξαρτήματα από τον οπλισμό του, τόξο, βέλη, περόνες, τα χαλινάρια δύο αλόγων, πιθανόν από το άρμα που τον μετέφερε στην ταφή, ελάχιστα αγγεία, ένας σφραγιδόλιθος, σφραγιστικό δαχτυλίδι, κ.ά.
«Τα ευρήματα είναι υπό τη διαδικασία της μελέτης και μας βοηθούν να μάθουμε περισσότερα για τις ταφικές πρακτικές της περιόδου στην περιοχή του Ορχομενού, κάτι που έχει επιστημονικό αντίκτυπο και στις άλλες περιοχές της Ελλάδας για τα μυκηναϊκά νεκροταφεία».
Ετσι, τα πολλά χρυσά κοσμήματα σε ανδρική ταφή αμφισβητούν -όπως και στην περίπτωση του κατά έναν αιώνα παλαιότερου πολεμιστή στην Πύλο, που βρέθηκε το 2015- την επικρατούσα άποψη που θέλει τα κοσμήματα να συνοδεύουν τις γυναίκες στην τελευταία κατοικία τους.
Η χρονολόγηση του τάφου στα μέσα του 14ου αι. π.Χ. έγινε «από το σχήμα του και τα κτερίσματα. Από το μέγεθος και την ιδιαίτερα προσεγμένη κατασκευή του καταλαβαίνουμε ότι ο νεκρός ανήκε ψηλά στην ιεραρχία του ανακτόρου. Γι’ αυτό έφτιαξε το εντυπωσιακό οικοδόμημα και μάλιστα πριν από τον θάνατό του, όπως συνήθιζαν οι ισχυροί άντρες της εποχής» καταλήγει η αρχαιολόγος.
Η κατάρρευση διατάραξε τη θέση του νεκρού, που βρέθηκε στο δάπεδο του θαλάμου μαζί με τα επιλεγμένα αντικείμενα που τον συνόδευαν.
«Ο σκελετός ήταν σε μεγάλο βαθμό θρυμματισμένος εξαιτίας της κατάρρευσης. Η μελέτη δεν αφορά μόνο το αρχαιολογικό υλικό, καθώς θα υπάρξει και οστεολογική μελέτη» καταλήγει η κ. Χαραμή.
Παράλληλα, τον Νοέμβριο θα πραγματοποιηθεί γεωφυσική έρευνα στην περιοχή προκειμένου να εξεταστεί αν υπάρχει νεκροταφείο.
Το 2018 οι επιστήμονες θα αφιερωθούν αποκλειστικά στη μελέτη του υλικού και η ανασκαφή θα συνεχιστεί το 2019.
Η ανασκαφική ομάδα εικάζει πως ο τάφος σχετίζεται με το ανακτορικό κέντρο του μυκηναϊκού Ορχομενού, που απέχει περίπου 3,5 χλμ. και ήταν το σημαντικότερο κέντρο της βόρειας Βοιωτίας τον 14ο-13ο αι. π.Χ. Τεκμήρια της δύναμης του Ορχομενού αποτελούν και σήμερα ο θολωτός τάφος «του Μινύου», ο οποίος είναι συγκρίσιμος σε μέγεθος με τον τάφο «του Ατρέως» στις Μυκήνες, αλλά και τα μνημειώδη αποστραγγιστικά έργα της Κωπαΐδας που αποτελούν χαρακτηριστικό της μεγάλης ανάπτυξης της κοινωνίας των Μινυών.
Προς το παρόν τα ευρήματα έχουν μετακινηθεί για συντήρηση και αργότερα θα εκτεθούν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χαιρώνειας, ενώ ο τάφος φυλάσσεται επί 24ώρου βάσεως από το τοπικό αστυνομικό τμήμα και φυλακτικό προσωπικό της ΕΦΑ Βοιωτίας και της Βρετανικής Σχολής.
Στο ανασκαφικό πρόγραμμα συμμετέχει η αρχαιολόγος Κ. Καλλιγά, ο γεωαρχαιολόγος διευθυντής του εργαστηρίου Wiener της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών Παναγιώτης Καρκάνας και η Ιωάννα Μουτάφη, υπεύθυνη της οστεοαρχαιολογικής μελέτης.
