Λαϊκοί μύθοι που μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και από ήπειρο σε ήπειρο, γεωγραφικά σύνορα που εκ των πραγμάτων αναιρούνται, εικαστικά έργα που απεικονίζουν τις νέες πολιτιστικές και κοινωνικές συνθήκες, συζητήσεις και αναζητήσεις που εξερευνούν και αποδομούν τις κατεστημένες εικόνες.
Το «Studio 14», το εργαστήριο εντός της documenta 14 που φιλοξενείται στο Ωδείο Αθηνών, φιλοδοξεί να σπάσει τις κυρίαρχες αντιλήψεις για τη μετανάστευση και τους μετανάστες, να προτείνει νέες γλώσσες, να βοηθήσει στην υπέρβαση των κλισέ περί ταυτότητας.
«Οι μετανάστες έδωσαν το καλύτερο παράδειγμα για το πώς το σύστημα των μέσων ενημέρωσης μπορεί να καταστρέψει κάθε έννοια διαλόγου. Τα ΜΜΕ επικεντρώνουν τις αναφορές τους μόνο σε εικόνες που δείχνουν ανθρώπους να περπατούν στον δρόμο, να πνίγονται στη θάλασσα.
Αναρωτηθήκαμε μήπως οι πρόσφυγες και οι μετανάστες αποτελούν απλώς ένα ελκυστικό θέαμα για τις εφημερίδες» εξηγεί ο Σαλβατόρε Λακανίνα, ο ένας εκ των δύο καλλιτεχνών που ήρθαν στην Ελλάδα, αντίκρισαν την πραγματικότητα προσφύγων και μεταναστών και αποφάσισαν «με προκλητική διάθεση και με σημείο έναρξης την τέχνη, που βασίζεται σε εικόνες, να επεκταθούμε σε συζητήσεις για την κοινωνία και την πολιτική».
Ο σπουδαίος συγγραφέας Τζόρτζιο Μανγκανέλι, φτάνοντας στην Αθήνα το 1971 μετά το ταξίδι του στην Αφρική, έγραφε: «Ο Παρθενώνας, στα μάτια μου, φάνταζε σαν ένας μύθος τον οποίο απεχθανόμουν: η πνευματική διαύγεια, η γεωμετρική υπεροψία, η άγνοια του μάγματος, της αταξίας, των ονείρων, των δαιμόνων και των εφιαλτών· ήμουν αντιμέτωπος με την εμμονή του μύθου γι’ αυτό που υποτίθεται ότι έπρεπε να γίνει η Ευρώπη».
Πώς επηρεάζει αυτός ο μύθος περί Ευρώπης τα μεταναστευτικά ρεύματα; Πώς χτίζονται τείχη ανάμεσα σε ανθρώπους που ζουν σε περιοχές οι οποίες απέχουν μόλις μερικά χιλιόμετρα;
Ενας τρόπος να απαντηθούν αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα είναι τα παιχνίδια. «Αποτελούν τμήματα της ζωής μας, των δραστηριοτήτων μας, της παιδικής μας ηλικίας. Διαπιστώσαμε ότι τα ίδια παιχνίδια παίζονται σε διαφορετικές χώρες, ακόμα και μακρινές, αλλά έχουν μια δυνατότητα μοναδική: μπορούν πραγματικά να αμφισβητήσουν τα σύνορα» σημειώνει ο Σαλβατόρε Λακανίνα.
Στο παρελθόν όμως συνέβη η αντίθετη διαδικασία: «Ανάμεσα στα εκθέματα θα βρει κανείς την πρώτη και την τελευταία έκδοση των μύθων που κατέγραψαν οι αδελφοί Γκριμ, οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν στο Κάσελ, την “έδρα” της documenta.
Οταν ξεκίνησαν την καταγραφή των μύθων της περιοχής τους, η γλώσσα που χρησιμοποίησαν ήταν προφορική και στους μύθους εμφανίζονταν αναμιγμένα στοιχεία από τη Γαλλία και άλλες χώρες. Ωστόσο είχαν τη διάθεση να συμμετάσχουν στην οικοδόμηση ενός έθνους και έφτασαν στην τελευταία έκδοση να χρησιμοποιούν τυπική γερμανική γλώσσα. Εφτιαξαν κάτι μη ρεαλιστικό».
Ο έτερος επιμελητής Πάολο Ντο αναλαμβάνει να ξεκαθαρίσει την άποψη των ιθυνόντων του «Studio 14». «Είναι λάθος να βλέπουμε και να εξετάζουμε τη μετανάστευση από μια “ρομαντική” γωνία, να αντιμετωπίζουμε τους μετανάστες και τους πρόσφυγες ως “εξωτικά όντα”. Πρέπει να ενσωματώσουμε τις συνήθειες και τις εμπειρίες τους, να αναδείξουμε τη συνάφεια των παραμυθιών μας, των παιχνιδιών μας, των ζωών μας, να φτάσουμε έτσι στο συμπέρασμα ότι τελικά κι εμείς μετανάστες είμαστε. Δεν πιστεύουμε, δηλαδή, στην απαρχαιωμένη έννοια της ταυτότητας. Πιστεύουμε στην υποκειμενικότητα. Οφείλουμε λοιπόν να υπερβούμε το εμπόδιο της γλώσσας, είτε ως μέσο ερμηνείας είτε ως μέσο καθοδήγησης» σημειώνει ο Σαλβατόρε Λακανίνα.
Ποιος είναι λοιπόν ο στόχος τού «Studio 14»; «Θέλουμε στο τέλος αυτής της αναζήτησης να προτείνουμε έναν άλλο τρόπο αντίληψης των γεωγραφικών περιοχών. Να σκεφτούμε ξανά την Ευρώπη» απαντά ο Πάολο Ντο.
Στις συζητήσεις τού «Studio 14», που θα διαρκέσουν μέχρι τις 20 Ιουνίου, θα συμμετέχουν μεταξύ άλλων ο Τζον Σόλομον, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, η Κάθι Γκιρ, καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, ο Βρετανός καθηγητής και ερευνητής της μουσικής της Μεσογείου, Ιεν Τσέιμπερς, και ο Σβεν Μπέκερτ, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
Η έκθεση του «Studio 14» λειτουργεί στο Ωδείο Αθηνών. Η πρώτη εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 4 Μαΐου στις 18.30 και θα έχει τίτλο «Πρώτη σκηνή: Μεταφράζοντας την Ευρώπη». Ομιλητές: Τζον Σόλομον, Τάσος Κωστόπουλος, Βάσω Νικολάου και Νασίμ Λομάνι.
