Περισσότεροι από 600 καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα για το Βραβείο Τέχνης 2025 του Ιδρύματος Γ.&Α. Μαμιδάκη με προτάσεις για land art εγκατάσταση. Η κριτική επιτροπή ξεχώρισε τη Δανάη Στράτου για την αρτιότητα και συνάφεια, την ανάπτυξη του έργου της, τη σχέση της με τον τόπο και τη δημιουργικότητά της, αναγνωρίζοντας συνάμα τη μακρόχρονη σημαίνουσα πορεία της στην ελληνική και διεθνή εικαστική σκηνή.
Το βραβευμένο έργο της Δανάης Στράτου με τίτλο «Ενάρετη Σπείρα» θα παρουσιάζεται από το Σάββατο 14 Ιουνίου στον Αγιο Νικόλαο Κρήτης, όπου θα παραμείνει σε μόνιμη ανοιχτή έκθεση αποτελώντας πλέον μέρος της μόνιμης συλλογής του Ιδρύματος Γ.&Α. Μαμιδάκη, η οποία αριθμεί πάνω από 70 έργα σημαντικών Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.
Η land art είναι ένα καλλιτεχνικό ρεύμα που εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ‘60 κυρίως στις ΗΠΑ και χαρακτηρίζεται από τη χρήση του φυσικού τοπίου ως καλλιτεχνικό μέσο. Με αφετηρία τις αρχές της δεκαετίας του ’90 η Δανάη Στράτου έχει διαμορφώσει μια διακριτή φωνή στο πεδίο τής land art, εστιάζοντας στη γεωπολιτική, τη μεταβλητότητα, τη μνήμη και τη σχέση του ανθρώπου με τη γη.
Η «Ενάρετη Σπείρα» αποτελεί μια νέα, τοποειδική εγκατάσταση με έντονη συμβολική και φιλοσοφική διάσταση. Αποτελείται από 113 χειροποίητα κεραμικά σημεία/πιθάρια, σχεδιασμένα από την καλλιτέχνιδα και κατασκευασμένα από την κοινότητα τεχνιτών του χωριού Θραψανό της Κρήτης –τόπο με μακραίωνη παράδοση στην κεραμική τέχνη. Τοποθετημένα σε σπειροειδή διάταξη, αντλούν έμπνευση από τον μυστηριακό Δίσκο της Φαιστού ενεργοποιώντας έννοιες όπως η κυκλικότητα του χρόνου, η αρχέγονη μνήμη και η συλλογική εμπειρία. Η υλικότητα και η υφή των επιφανειών τους έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που αντανακλά τα φυσικά στοιχεία του περιβάλλοντος, αλλά και την απόκοσμη, ποιητική λάμψη του φεγγαριού. Είναι γεμάτα με νερό, σημαντικό στοιχείο που συναντάται συχνά στο έργο της Δ. Στράτου και το οποίο λειτουργεί εδώ ως καθρέφτης, φέρνοντας τον ουρανό και τα σύννεφα πιο κοντά στον θεατή και λειτουργώντας ως δίοδος μεταξύ ορατού και αόρατου, θνητού και αθάνατου, γνωστού και άγνωστου.
Σε διάλογο με τον Δίσκο της Φαιστού η καλλιτέχνις εμφανίζει τα αγγεία της εγκατάστασης σαν αυτόφωτα σώματα –κυριολεκτικά μέσω της ενσωματωμένης φωτεινότητάς τους αλλά και μεταφορικά ως φορείς μνήμης, πολιτισμικής ενέργειας και εσωτερικής ζωής. Το φως ενισχύει την ποιητική διάσταση του έργου: κάθε πιθάρι μοιάζει να πάλλεται από μια εσωτερική ενέργεια, σαν να εκπέμπει τη συσσωρευμένη γνώση του τόπου και των χιλιετιών που φέρει. Η σπειροειδής δομή του έργου ενσαρκώνει την ηθική διάσταση της φροντίδας, της επανασύνδεσης και της μετάβασης. Ετσι το έργο μετασχηματίζεται σε ένα πεδίο πνευματικής επαγρύπνησης και εσωτερικής περισυλλογής, όπου ο θεατής δεν είναι απλώς παρατηρητής, αλλά ενεργός συνοδοιπόρος. Μέσω της διάταξής της η «Ενάρετη Σπείρα» καλεί τον θεατή σε μια βιωματική πορεία περιδίνησης εντός ενός χωρικού «λαβυρίνθου», που συνθέτει μια χωροχρονική αφήγηση στην οποία παρελθόν, παρόν και μέλλον συνυφαίνονται.
Παράλληλα με την παρουσίαση του βραβείου θα παρουσιαστεί και το συλλογικό πρότζεκτ που έχουν επιμεληθεί οι οχτώ fellows του τρίτου προγράμματος ερευνητικής φιλοξενίας (residency), το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο 2024 στον Αγιο Νικόλαο. Οι συμμετέχοντες προτείνουν μια περιπλάνηση με χάρτη και στοχασμό πάνω στη μνήμη, τη μυθοπλασία και την αφήγηση, στο σώμα ως φορέα νοήματος, στις πρακτικές φροντίδας και στις αλληλένδετες οικολογίες. Προσκεκλημένη θα είναι και η τοπική κοινότητα του Αγίου Νικολάου Κρήτης.
Η Δανάη Στράτου σπούδασε Καλές Τέχνες με εξειδίκευση στη Γλυπτική στο Central Saint Martins College of Art and Design στο Λονδίνο. Διετέλεσε επίκουρη καθηγήτρια στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας κατά την περίοδο 2007-2012. Η καλλιτεχνική πρακτική της επικεντρώνεται κυρίως σε land art και εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας καθώς και σε οπτικοακουστικά περιβάλλοντα, με έμφαση στη διεπιστημονική προσέγγιση και τη χρήση πολυμέσων.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της συγκαταλέγονται: «Desert Breath» (1997), μία από τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις land art παγκοσμίως, στην έρημο Σαχάρα ως μέλος της τριμελούς καλλιτεχνικής ομάδας D.A.ST. Arteam. Το «Upon the Earth Under the Clouds» (2017), η μεγαλύτερη τοποειδική εγκατάστασή της στην Ελλάδα, σχεδιασμένη για το Παλαιό Ελαιουργείο και την αρχαία πόλη της Ελευσίνας, με κύρια υλικά το νερό, το χώμα και πάνω από χίλια χειροποίητα κεραμικά αγγεία. Το πιο πρόσφατο έργο της, «Water Traces – making the invisible visible», δημιουργήθηκε στο πλαίσιο καλλιτεχνικής φιλοξενίας στη Δυτική Αυστραλία. Πρόκειται για μια μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση εμπνευσμένη από τα υπόγεια ρυάκια και κολπίσκους, τα οποία ρέουν αθέατα σαν φλέβες κάτω από το «δέρμα» της γης.
Εχει συμμετάσχει σε σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις και εκθέσεις και έχει τιμηθεί με βραβεία, ενώ το 2010 συνίδρυσε τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Vital Space, μια παγκόσμια, διεπιστημονική πλατφόρμα καλλιτεχνικής δημιουργίας που προσεγγίζει τα καίρια ζητήματα της εποχής μέσω της τέχνης και των νέων μέσων.
Η Επιτροπή Αξιολόγησης του Βραβείου Τέχνης 2025 απαρτίστηκε από τους/τις:
● Γεώργιο Γυπαράκη, εικαστικό, καθηγητή τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
● Πολίνα Κοσμαδάκη, ιστορικό Τέχνης, επιμελήτρια Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης, Μουσείο Μπενάκη.
● Σωτήριο Μπαχτσετζή, καλλιτεχνικό διευθυντή Ιδρύματος Γ.&Α. Μαμιδάκη, ιστορικό Τέχνης, αν. καθηγητή τμ. Πολιτισμού και Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών, Παν/μιο Θεσσαλίας.
● Νίκο Ναυρίδη, εικαστικό, καθηγητή Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας.
● Αλέξανδρο Ψυχούλη, εικαστικό, καθηγητή Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Παν/μιο Θεσσαλίας.
