Nα λοιπόν, εκόντες άκοντες, επιδιδόμαστε στην επαναξιολόγηση της κοινότητας, της ζωής της ίδιας. Οταν αυτό γίνεται υπό συνθήκες φόβου ή και πανικού, είναι πολύ δύσκολο να προβλέψει κανείς το εγγύς μέλλον της ανθρωπότητας, την εν γένει συμπεριφορά δηλαδή όσων έρχονται σε επικοινωνία.
Νέες «αξίες» ξεπροβάλλουν στην καθημερινότητα υπό μορφή αξιωμάτων: «μακριά από τον πλησίον σου»· «κρατήστε τις αποστάσεις»· «να φοβάσαι -και όχι απλώς να προσέχεις- αυτόν που είναι δίπλα σου». Σμπαραλιάζονται ηθικές και θρησκευτικές, επίσης πολιτισμικές και πολιτικές βεβαιότητες ή παραινέσεις για βελτίωση τάχα της κοινής ομαδικής ζωής.
Δεν είναι ανάγκη να ανιχνεύσει κανείς πώς έφτασε σε τέτοια ταπείνωση η συνάφεια των ανθρώπινων ομάδων, πώς κατάντησε αφόρητη η συνύπαρξη – πολλά μπορεί κανείς να ανακαλύψει σε μια τέτοια ανίχνευση, αλλά δεν έχει πια σημασία. Προέχει να ορθωθούν όλοι εκείνοι οι αμυντικοί μηχανισμοί που θα μας προστατεύσουν από τον μεγάλο εχθρό του θανατηφόρου για πολλούς ανθρώπους ιού.
Σε αυτό το σημείο εμφανίζονται μερικοί διανοητές που εκφράζουν φόβους ότι η κατάσταση εξαίρεσης που επιβάλλουν οι κυβερνήσεις και η άκριτη αποδοχή εκ μέρους των πολιτών περιστέλλουν τις ελευθερίες και εθίζουν την κοινωνία στο να υπακούει άνευ όρων. Ισχυρίζονται ακόμη ότι τέτοιες κυβερνητικές πρακτικές επιβεβαιώνουν τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να προβαίνουν σε ακραίες αποφάσεις που δεν έχουν σχέση με ελευθερίες και δικαιώματα κι έτσι καθιερώνονται συνειδήσεις που αγάλλονται σχεδόν [διότι νιώθουν ασφάλεια] με αυτού του είδους τα «εξαιρετικά» καθεστώτα.
Σεβαστές οι ενστάσεις, εκτός πραγματικότητας εντούτοις – τι διαφορετικό μπορεί να γίνει τη στιγμή που έχει χαθεί ο έλεγχος της αστραπιαίας μετάδοσης του ιού; Οταν ο καθένας παλεύει για τη ζωή του αδιαφορεί παγερά για τέτοιες ενστάσεις, που είναι βέβαια κοντά στην αλήθεια αλλά όχι τη συγκεκριμένη περίοδο – ακούγονται σαν ανοησίες διανοουμένων από τους περισσότερους, που ομιλούν προφανώς από την ασφάλεια των θωρακισμένων γραφείων τους.
Εξάλλου καταστάσεις εξαίρεσης έχουν επιβληθεί πριν από την εμφάνιση του ιού, όπως είναι τα μνημόνια λ.χ., που έχουν επικρατήσει ως ευρωπαϊκή «αμυντική» πολιτική και επιβάλλονται σε φτωχά κράτη, ή όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση στην ιδιοκτησία των μέσων επικοινωνίας, που ακόμη χειραγωγούν και χαλιναγωγούν, «γεννώντας» νέες, καθησυχασμένες, καταναλωτικές συνειδήσεις – αρρωστημένες συνειδήσεις για να συνεννογιόμαστε.
Το θέμα είναι να μη χαθεί η εμπιστοσύνη στον διπλανό, να μην εξαφανιστεί η αλληλεγγύη – και η σύνεση, να μην επιστρέψουμε σε πρωτόγονες καταστάσεις, όπως η παντί τρόπω απόκτηση τροφής. Για ποια κοινωνία θα μιλάμε τότε; Για κοινωνία αγρίων; Δεν είμαστε βέβαια και πολύ μακριά από μια τέτοια πιθανότητα έτσι που ξεσαλώνει ο ατομικισμός και θεριεύει το ένστικτο επιβίωσης.
Ας κρατηθούν λοιπόν οι αποστάσεις, ας μη χαθεί όμως η εμπιστοσύνη στην έννοια πλησίον [πλησίον: όχι μόνο ο συγγενής και ο φίλος]. Ας μην επεκταθεί η ερημία των πόλεων – θα ερημώσουν και οι ψυχές· και τότε…
