Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το σχολείο βλάπτει σοβαρά τη γνώση
EUROKINISSI/ ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το σχολείο βλάπτει σοβαρά τη γνώση

  • A-
  • A+

Με αφορμή την έναρξη της σχολικής χρονιάς θυμήθηκα κάτι που λέει ο Κλοντ Λεβί-Στρος: «Τα παιδιά μας γεννιούνται και μεγαλώνουν σε έναν κόσμο που τον φτιάξαμε εμείς, ο οποίος προπορεύεται των αναγκών τους, προλαβαίνει τις ερωτήσεις τους και τα πνίγει στις λύσεις».

Η πρακτική αυτή σημαίνει ότι στερούμε από τα παιδιά μας ίσως το βασικότερο μάθημα που μπορεί κάποιος να αποκομίσει από το σχολείο: ότι δηλαδή η γνώση (όπως και η ίδια η ζωή) απαιτεί προσπάθεια, είναι μια αναγκαία δοκιμασία για να κατακτήσουμε την ωριμότητα, νοητική και συναισθηματική. Το σχολείο είναι ένας πειραματικός χώρος, όπου τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν μέσω της εμπειρίας τι σημαίνει συμβίωση, συνεργασία, χαρά, απογοήτευση, ικανοποίηση και κυρίως τι σημαίνει δυσκολία και υπέρβασή της.

Σήμερα αυτό που κάνει το σχολείο –αντιγράφοντας την κοινωνία– είναι να προσφέρει μια πλημμυρίδα ξερών και ασύνδετων γνώσεων, χωρίς αυτό να υποστηρίζεται από την καλλιέργεια μιας μεθοδολογίας σκέψης που θα καθιστά ικανά τα παιδιά να τις εντάξουν σ’ ένα ευρύτερο μαθησιακό και κοινωνικό πλαίσιο. «Μπουκώνουμε» τους μαθητές με χιλιάδες απαντήσεις, αλλά δεν τους μαθαίνουμε την αξία τού να θέτουν ερωτήσεις. Τα σχολικά χρόνια αποτελούν μιαν άσκηση στο παράλογο.

«Είναι σωστό επειδή το λέω εγώ, ο καθηγητής», «Τι μπορεί να ξέρεις εσύ από τη θέση του μαθητή;», «Πειθάρχησε γιατί αλλιώς θα αποβληθείς», «Τα μαθηματικά χρειάζονται γιατί είναι απαραίτητα» κ.λπ. κ.λπ. Ενα εξουσιαστικό σύστημα που δείχνει καθημερινά τα δόντια του σε άγουρα παιδιά, τα οποία εκπαιδεύονται κυρίως σε ένα πράγμα: την προσαρμογή στην αυθεντία.

Ο φιλόσοφος Φερνάντο Σαβατέρ λέει ότι οι περισσότεροι δάσκαλοι παιδιών μικρής ηλικίας κουράζονται από τις πολλές ερωτήσεις των νηπίων, ενώ οι πανεπιστημιακοί παραπονιούνται επειδή οι νέοι ρωτούν ελάχιστα. «Τι έχει συμβεί στα χρόνια που χωρίζουν το δημοτικό από το πανεπιστήμιο, ώστε να χάνεται αυτή η έντονη διάθεση αναζήτησης;» αναρωτιέται.

Στο μεσοδιάστημα, λοιπόν, η ρουτίνα, ο σχολαστικισμός, η παπαγαλία και το fast food της γνώσης έχουν σκοτώσει την curiositas, το φιλοπερίεργο, τη διάθεση να εξερευνούμε και να μαθαίνουμε τον κόσμο.

Σε αυτό οφείλεται και το ότι διαθέτουμε πληθώρα ανθρώπων επαρκώς καταρτισμένων (με πολλά τυπικά προσόντα) στον τομέα τους, αλλά ελάχιστους με τη σοφία της επιστήμης και την έγνοια για την κοινωνία. Οι πρώτοι είναι εύκολα χειραγωγήσιμοι από το σύστημα, το οποίο έχει γι’ αυτούς και πολλά «αντίδωρα»: κοινωνική αναγνώριση, χρήμα και ειδικά προνόμια.

Το σχολείο και το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλουν να διατηρούν αναμμένη τη φλόγα της μάθησης και της γνώσης και να δείχνουν στους μαθητές την αντιφατική πορεία της ανθρώπινης κοινωνίας μέσα από τις προσδοκίες, τις αποτυχίες και τις δοκιμασίες της. Εάν κάνουμε τα παιδιά να πιστεύουν ότι η εκπαίδευση ολοκληρώνεται στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, τους καλλιεργούμε μια χρησιμοθηρική προσέγγιση για τη γνώση, ως ένα αποκλειστικό μέσο για επαγγελματική αποκατάσταση.

Η εκπαίδευση πρέπει να διδάσκει το καντιανό «sapere aude», δηλαδή «Τόλμησε να γνωρίζεις» ή, όπως το μετέφραζε ο ίδιος ο Καντ, «Εχε το θάρρος να χρησιμοποιείς τον δικό σου νου», τη δική σου σκέψη. Σήμερα, μια εποχή αναβίωσης του ανορθολογισμού και του θρησκευτικού σκοταδισμού, αυτό το καθήκον γίνεται απολύτως επιτακτικό και οι εκπαιδευτικοί έχουν ένα βαρύ χρέος να συντηρήσουν την ορθολογική σκέψη και τον διάλογο με επιχειρήματα.

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Λογική είναι η εξέγερση ενάντια στη «μοίρα»
​Ανακοινώνονται οι βαθμολογίες των Πανελληνίων, που εν μέρει θα καθορίσουν το μέλλον χιλιάδων μαθητών. Η εκπαίδευση πρέπει να δίνει έναν προορισμό ζωής στα παιδιά, που δεν είναι ο πολιτισμός, ούτε καν αυστηρώς...
Λογική είναι η εξέγερση ενάντια στη «μοίρα»
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Γιατί τα παιδιά μας δεν μαθαίνουν Ιστορία;
Συνηθισμένο θέμα διαφόρων ρεπορτάζ κατά καιρούς είναι η άγνοια που μαστίζει τους εφήβους και τα νέα παιδιά για ιστορικά γεγονότα και κρίσιμες περιόδους της Ιστορίας μας: η αρχαία Ελλάδα, η Επανάσταση του 1821,...
Γιατί τα παιδιά μας δεν μαθαίνουν Ιστορία;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η ζωή δεν έχει οδηγίες χρήσεως
Η αδιαφορία για τις αιτίες των πραγμάτων, η επικράτηση της ασημαντότητας, η επιδεικτική άγνοια και πολύ χειρότερα η ημιμάθεια αποτελούν το τοξικό περιβάλλον της καθημερινότητας, μέσα στο οποίο καθίσταται όλο...
Η ζωή δεν έχει οδηγίες χρήσεως
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Μάθε να πουλάς τον εαυτό σου
Αυτό που ζητούν να συντηρηθεί εκείνοι που νιώθουν αυτονόητα ότι ανήκουν στους «επίλεκτους», είναι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που βασίζεται στις (ταξικές) ανισότητες κάθε είδους και διασφαλίζει την επαγγελματική...
Μάθε να πουλάς τον εαυτό σου
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;
Η εκπαίδευση των παιδιών να δέχονται την αβεβαιότητα και την ενδεχομενικότητα της Ιστορίας σε απόλυτη συνάρτηση με τις δικές τους πράξεις, θα άξιζε τον πειραματισμό στο σημερινό –κατά τ’ άλλα– ανάπηρο σχολείο
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Λατινικά - Κοινωνιολογία: 0-1
Η μελέτη των «κλασικών» πολιτισμών, μας βοηθά να ξεφύγουμε από μια τεράστια παγίδα: όσο λιγότερο γνωρίζουμε ελληνικά και λατινικά, τόσο λιγότερο διαβάζουμε τη συγκεκριμένη λογοτεχνία, με αποτέλεσμα να μιλάμε...
Λατινικά - Κοινωνιολογία: 0-1

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας