Ενα προφητικό κείμενο για την «ομογενοποίηση του κόσμου»

Τις τελευταίες δεκαετίες έχει γίνει πλέον κλισέ να λέμε ότι ο κόσμος μας γίνεται όλο και πιο πολύ ομογενοποιημένος και πως τείνει προς την ομοιομορφία, όχι χωρίς, σε αυτό το πεδίο, την «ατομική ευθύνη». Ομως ο μέγας Στέφαν Τσβάιχ (Stefan Zweig) ακριβώς έναν αιώνα πριν (Φεβρουάριος του 1925) μας προειδοποιούσε για τα δεινά αυτής της ισοπεδωτικής τάσης. Στο δοκίμιό του «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (εκδόσεις Αγρα, 2024, στη σειρά «βιβλίδια») και σε μετάφραση Μαρίας Αγγελίδη και Αγγελου Αγγελίδη κυριολεκτικά «πατάει το κουμπί του συναγερμού».

Και κυρίως προβλέπει ότι αυτή η τάση έχει την πηγή της προέλευσής της στις ΗΠΑ, απ’ όπου οι διάφορες «μόδες» μεταδίδονται σαν ασθένειες στον υπόλοιπο κόσμο, καθότι αυτές ασκούν την πολιτισμική ηγεμονία. Φέρνοντας τέσσερα παραδείγματα, τον χορό, τη μόδα, τον κινηματογράφο και το ραδιόφωνο, ουσιαστικά μας προειδοποιεί έγκαιρα για τα κακά της παγκοσμιοποίησης και μας τονίζει ότι πλέον ο κόσμος έχει γίνει ένα μικρό χωριό. Σημειώνει πως «αυτή η ταυτοχρονία, αυτή η ομοιομορφία μεθά τους πάντες με τις υπερβολικές της διαστάσεις. Είναι μια μέθη, ένα διεγερτικό για τη μάζα και, ταυτόχρονα, χάρη σε όλα αυτά τα νέα τεχνολογικά θαύματα μια τρομερή απογύμνωση και στέγνωμα της ψυχής, μια επικίνδυνη ώθηση του ατόμου προς την παθητικότητα. Και εδώ, όπως και στον χορό, στη μόδα και στον κινηματογράφο, το άτομο υποτάσσεται στο ομοιόμορφο, κοπαδοποιημένο γούστο, δεν επιλέγει πια με γνώμονα τις δικές του εσωτερικές προτιμήσεις, επιλέγει με γνώμονα τις απόψεις του κόσμου».

Και το κυριότερο: μας λέει ότι αν η ανθρωπότητα γίνεται ολοένα και πιο ανιαρή και ομοιόμορφη, το παθαίνει επειδή κατά βάθος αυτή είναι η επιθυμία της. Δείτε σήμερα τα σόσιαλ μίντια, τον χώρο της απέραντης ομογενοποίησης: ο ναρκισσισμός είναι πλέον τόσο πολύ διαδεδομένος που δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε πραγματικά ποιος είναι ποιος. «Ανεβάζουμε» selfie με διακριτικά «ο τάδε αισθάνεται ευτυχισμένος, χαρούμενος, λυπημένος στην “τάδε τοποθεσία”». Λες και ο όλος κόσμος ενδιαφέρεται για τα αισθήματα του κάθε πονεμένου.

Ως προς τον τόπο προέλευσης αυτής της ομογενοποίησης ο Τσβάιχ είναι ξεκάθαρος: είναι οι ΗΠΑ. «Αμέσως μετά τον Μεγάλο Πόλεμο οι ιστορικοί του μέλλοντος θα γράψουν ότι άρχισε η κατάκτηση της Ευρώπης από την Αμερική. Πιο σωστά: ότι η κατάκτηση αυτή συντελείται ήδη και απλώς εμείς δεν το έχουμε αντιληφθεί (οι νικημένοι, οι κατακτημένοι λαοί είναι πάντα αργοί στη σκέψη). Ολες οι ευρωπαϊκές χώρες, οι εφημερίδες, οι πολιτικοί τους χωρίς εξαίρεση πανηγυρίζουν με κάθε δάνειο σε δολάρια. Και συνεχίζουμε να τρέφουμε αυταπάτες σχετικά με τους φιλανθρωπικούς οικονομικούς στόχους της Αμερικής. Στην πραγματικότητα γινόμαστε αποικίες της, αποικίες του τρόπου ζωής της, σκλάβοι μιας ιδέας βαθιά ξένης προς την Ευρώπη: της ιδέας που θεωρεί την ύπαρξη μηχανή». Και μας θυμίζει το ρητό του Τάκιτου «Ruere in servitium», το να ορμάει κανείς με τη θέλησή του στη δουλεία, αυτό το πάθος της αυτοακύρωσης.

Με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον τραμπισμό δείτε πώς εξαπλώνεται ταχύτατα η λεγόμενη Alt Right (Εναλλακτική Δεξιά) και στην Ευρώπη. Ο Βελόπουλος, οι «Σπαρτιάτες», η Νίκη και πολλά από τα ακροδεξιά μορφώματα αυτήν έχουν ως πρότυπο. Οχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά πανευρωπαϊκά!

Στον τίτλο χαρακτηρίζω προφητικό το κείμενο, διότι εάν δούμε τι συμβαίνει σήμερα, θα νιώσουμε πως αυτό ισχύει. Η ανθρωπότητα τείνει σε όλο και μεγαλύτερη ομογενοποίηση και επίσης βλέπουμε την Ευρώπη να γίνεται εκ νέου αποικία. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες (πολιτικοί νάνοι) σέρνονται στην κυριολεξία από το άρμα των ΗΠΑ στις γεωπολιτικές τους στοχεύσεις.