Αμέσως μετά τη νίκη επί του ναζισμού, το 1945, και χάρη σε αυτήν, η διεξαγωγή του πολέμου τέθηκε υπό τον έλεγχο ενός συστήματος ηθικών αξιών, που κωδικοποιήθηκαν σε κανόνες και νόμους με διεθνή ισχύ. Το διεθνές δίκαιο που θεμελιώθηκε τότε, βρίσκεται τώρα σε διαδικασία κατάργησης εκ των πραγμάτων, εξαιτίας του ολοκληρωτικού πολέμου που διεξάγει εναντίον των Παλαιστινίων το baby των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Ευρώπης, υπό την προστασία τους, την έγκρισή τους, την υλική και ηθική τους υποστήριξη. Αυτός ο πόλεμος ανήκει σε εκείνο το είδος πολέμου που δεν ελέγχεται από το δίκαιο του πολέμου και για αυτό είναι βία αχαλίνωτη και ανήθικη. Είναι δυναμική που έχει αφεθεί ελεύθερη να οδηγηθεί σε ωμότητες, δηλαδή σε βάρβαρα εγκλήματα σε βάρος άμαχου πληθυσμού.
Είναι αλήθεια ότι στη διάρκεια των τελευταίων εβδομήντα χρόνων διεξήχθησαν κι άλλοι πόλεμοι που παραβίασαν, λίγο ή πολύ, τους ηθικούς περιορισμούς που είχαν κωδικοποιηθεί στους νόμους του πολέμου. Ο,τι και αν συνέβη όμως τότε, καταγράφηκε ως παράβαση και ως παραβίαση των κανόνων, ως καταδικαστέο σφάλμα που δεν θα έπρεπε να επαναληφθεί. Αυτήν τη φορά, όμως, είναι διαφορετικά: Στην Παλαιστίνη διεξάγεται πόλεμος που καταφανώς παραβιάζει τους καθιερωμένους ηθικούς περιορισμούς χωρίς οι κυβερνήσεις να καταλογίζουν ενοχή σε όσους παραβιάζουν το δίκαιο του πολέμου. Το baby μπορεί τώρα αχαλίνωτο να επιδίδεται σε μακελειό.
Επειδή έτσι συμβαίνει, θα πρέπει να αναρωτηθούμε εάν οι κυβερνήσεις της Ευρώπης και των ΗΠΑ κάνουν αυτή τη στιγμή ένα μεγάλο βήμα προς τη βαρβαρότητα, την ίδια βαρβαρότητα που ηττήθηκε το 1945.
Δύο είδη πολέμου: Bellum Romanum, Bellum Hostile
Με τον όρο Βellum Romanum αναφέρονταν αρχικά στον ανηλεή πόλεμο που διεξήγαγαν οι Ρωμαίοι εναντίον των βαρβάρων σφάζοντας αδιακρίτως πολεμιστές, αμάχους, παιδιά, ηλικιωμένους και γυναίκες. Ο πόλεμος του οποίου η αυθόρμητη τάση στη βαρβαρότητα περιστέλλεται από κανόνες δικαίου και ηθικής, είναι ένας Βellum Ηostile, που αρχικά υπάκουε στους ιπποτικούς κώδικες και αργότερα στο Δίκαιο.
Η σύγχρονη μορφή πολέμου που αντιστοιχεί στον Βellum Romanum είναι ο «ολοκληρωτικός πόλεμος». Είναι ο πόλεμος που δεν σέβεται ένα οικουμενικό σύστημα κανόνων και κριτηρίων ηθικής συμπεριφοράς ενσωματωμένο στο διεθνές δίκαιο. Χρειάστηκαν οι ναζιστικές θηριωδίες του χιτλερικού καθεστώτος για να φτάσουμε στο σημείο να υπαγάγει η πολιτική την ωμότητα του πολέμου στο δίκαιο και στους θεσμούς που το εφαρμόζουν. Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι το μακελειό της Παλαιστίνης, η βία εγκλωβίστηκε στα δεσμά του διεθνούς δικαίου. Φαίνεται, όμως, ότι εισερχόμαστε τώρα ξανά σε μια φάση επικράτησης του Bellum Romanum. Στα δύο είδη πολέμου (Bellum Romanum, Bellum Hostile) αντιστοιχούν, μία προς μία, δύο θεωρίες για τη φύση του πολέμου.
Η πρώτη θεωρία για τη φύση του πολέμου, της λεγόμενης «ρεαλιστικής» σχολής, αυτή που αντιστοιχεί στο Bellum Romanum, αντλεί την προέλευσή της από το έργο του Θουκυδίδη, και ιδιαίτερα από τον διάλογο Αθηναίων και Μηλίων(1), ο οποίος προηγήθηκε της σφαγής και του εξανδραποδισμού των τελευταίων. Η σχολή του ρεαλισμού θεωρεί ότι η βία του πολέμου δεν πρέπει να συσχετίζεται με ζητήματα ηθικής διότι ο καθαυτό πόλεμος, ως ακραία πολιτική κατάσταση, συνεπάγεται αναγκαστικά την αναστολή των ηθικών κανόνων.
Ο σημαντικότερος, ίσως, θεωρητικός του πολέμου που δεν υπόκειται σε ηθικούς περιορισμούς, ο μεγάλος Γερμανός νομικός Καρλ Σμιτ, ευκαιρία δεν έχανε, στα χρόνια 1929-1933, να θεωρητικοποιεί όσα χρειάζονταν τότε προκειμένου να εγκαθιδρυθεί το κράτος εξαίρεσης που ήταν τελικά μία από τις προϋποθέσεις της ανόδου των ναζί στην εξουσία. Για τον Σμιτ(2), οι ηθικοί περιορισμοί του πολέμου είναι ένας απατηλός στόχος, και μόνο η πολιτική μπορεί να θέσει το πλαίσιο και τα όρια στον πόλεμο. Οι δε ναζί υλοποίησαν με συνέπεια, και με την τεχνική τελειότητα που μόνο οι Γερμανοί μπορούν να επιτύχουν, τη θεωρία του πολέμου χωρίς ηθικούς περιορισμούς. Στο αυλάκι που αφήνει πίσω της η παράδοση της ρεαλιστικής σχολής του πολέμου, όχι μόνο με το έργο του Σμιτ αλλά και πολλών άλλων μεταγενέστερων(3), κινείται τώρα το σιωνιστικό baby του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και του ευρωπαϊκού παραρτήματός του.
Η δεύτερη θεωρία για τη φύση του πολέμου, αυτή που βασίζεται στην πεποίθηση ότι η διεξαγωγή του πολέμου πρέπει να υπακούει στις απαιτήσεις της δικαιοσύνης και των ηθικών αρχών, αντλεί την προέλευσή της από τα Πολιτικά του Αριστοτέλη(4). Για τη σχολή αυτή, σε αντίθεση με τη σχολή του ρεαλισμού, η διεξαγωγή του πολέμου οφείλει να υπόκειται σε νομικούς κανόνες που ορίζουν τι είναι νόμιμο και τι είναι παράνομο ώστε να αποφευχθεί η πορεία προς τις ωμότητες(5). Αυτό βασίζεται και στο μεγάλο έργο(6) του Κλάουζεβιτς, όπου αποδεικνύεται ότι ο πόλεμος τείνει εγγενώς -από τη φύση του- σε μια σπείρα αυξανόμενης βίας της οποίας το τελικό στάδιο είναι οι ωμότητες.
Επομένως, ο πόλεμος διαθέτει δυναμική που έχει αντικειμενικό χαρακτήρα και υπερβαίνει τις υποκειμενικές συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται. Ως εκ τούτου, μόνο μια εξωτερική δύναμη, εν προκειμένω η επιβολή ηθικών αρχών, μπορεί να ελέγξει την αβάσταχτη τάση του πολέμου να οδηγεί σε ωμότητες. Από αυτά προκύπτουν δύο από τις βασικές αρχές περιορισμού του πολέμου που επιβάλλονται από το διεθνές δίκαιο και τους αντίστοιχους θεσμούς. Η πρώτη είναι η αρχή της αναλογικότητας που αποσκοπεί στον περιορισμό της έκτασης και της ισχύος μιας στρατιωτικής επιχείρησης έτσι ώστε αυτή να είναι ανάλογη με την επίθεση που πραγματοποίησε ο αντίπαλος. Η δεύτερη αρχή περιορισμού του πολέμου είναι η διάκριση μεταξύ μαχητών αφενός και αμάχων που πρέπει να προστατεύονται αφετέρου. Αυτές οι αρχές, και όχι μόνο, βρίσκονται τώρα σε διαδικασία de facto κατάργησης.
Tο μαχαίρι κόβει από δυο μεριές
Η επικράτηση του αχαλίνωτου πολέμου εναντίον της Παλαιστίνης εξευτελίζει τις έννοιες του δικαίου και του ηθικού όπως αυτές διαμορφώθηκαν χάρη στην αντιφασιστική νίκη του 1945. Αυτό, δε, απονομιμοποιεί την πολιτική εξουσία που δεν μπορεί πια να ορκίζεται σε αξίες που έχει κακοποιήσει και οι οποίες προηγουμένως ανήκαν στον πυρήνα της ιδεολογικής κυριαρχίας της. Το ακριβές μέτρο της κρίσης νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας είναι η απόσταση που χωρίζει το γιγαντιαίο και επίμονο κύμα υπεράσπισης της Παλαιστίνης από τις κυβερνήσεις που υποτίθεται ότι μας εκπροσωπούν.
Υποσημειώσεις
1. Θουκυδίδης, «Ο Πελοποννησιακός πόλεμος», βιβλίο Ε, 84-116.
2. Carl Schmitt (2011), «Writings on War», Polity Press 2011.
3. Oι Reichberg, Syse και Begby (2006) έχουν συγκεντρώσει σε έναν εντυπωσιακό τόμο με τον τίτλο «The Ethics of War», εκδόσεις Blackwell, όλα τα αποσπάσματα από το έργο όλων των σημαντικών συγγραφέων σχετικά με το θέμα της ηθικής του πολέμου.
4. Αριστοτέλης, «Πολιτικά» (βλ. ιδιαίτερα στο βιβλίο VII).
5. Alex J. Bellamy & Edward C. Luck (2018), «The Responsibility to Protect», Polity Press. Επίσης, Michael Walzer [2006 (1977)], «Just and Unjust Wars: A Moral Argument with Historical Illustrations», Basic Books.
6. Carl von Klausewitz [1999 (1827)], «Περί του πολέμου», εκδόσεις Βάνιας.
