Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς είναι μια μικρόσωμη γυναίκα από τη Λευκορωσία, μ’ ευγενικό πρόσωπο και βλέμμα γεμάτο πάθος, που μιλά συνήθως με ευφυές χιούμορ. Εχει σπουδάσει δημοσιογραφία και ορνιθολογία, ενώ γράφει πρόζα και για το θέατρο! Είναι η συγγραφέας που της απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας τον περασμένο Οκτώβρη.
Είναι η συγγραφέας που με επίπονη και πολλές φορές επικίνδυνη έρευνα έδωσε φωνή στους απλούς πολίτες, γράφοντας για τη ζωή τους μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης. Με τη δύναμη ενός Τολστόι, όπως γράφουν οι κριτικοί, κατέγραψε σε πέντε τόμους αναρίθμητες μαρτυρίες ανθρώπων που πέρασαν απότομα από το σκληρό κράτος του κομμουνισμού στο σκληρό κράτος του καπιταλισμού.
Το μεγάλο της παράπονο, η ερώτηση που τριγύριζε επίμονα στο μυαλό της τα τελευταία χρόνια, ήταν γιατί αυτή η μεγάλη έρευνα δεν έχει μεταφραστεί. «Μα γιατί ο δυτικός ελεύθερος κόσμος δεν ενδιαφέρεται να μάθει τα δεινά ενός λαού που ακόμη υποφέρει; Γιατί κανείς ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε να μεταφράσει ένα από αυτά τα βιβλία μου;»
Επειτα από ένα Νόμπελ λοιπόν, την επόμενη εβδομάδα, ο Random House, ένας από τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους στον κόσμο, κυκλοφορεί αυτό το μεγάλο έργο για πρώτη φορά στα αγγλικά. Το πρώτο βιβλίο από τα τρία που θα ακολουθήσουν μέχρι το 2018 έχει τον τίτλο «Secondhand Time: The last of Soviets».
Στην Ελλάδα έχουν εκδοθεί τα βιβλία της: «Τσέρνομπιλ: Ενα χρονικό του μέλλοντος» (Εκδόσεις Περίπλους και Εκδόσεις Πατάκη) και «Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες: Μαρτυρίες Σοβιετικών για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν» (Εκδόσεις Σύγχρονοι Ορίζοντες). Η συγγραφέας ευελπιστεί να φτάσουν και αυτά τα βιβλία της σε κάθε γωνιά της Ευρώπης. Πριν από λίγο καιρό δήλωσε στους «New York Times» πως δεν την ενδιαφέρει να γράψει μυθοπλασία, «πιστεύω», λέει, «πως οι αληθινές ιστορίες είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσες από οποιοδήποτε βιβλίο μυθοπλασίας θα μπορούσα να γράψω».
Στο μεγάλο οδοιπορικό της Αλεξίεβιτς καταγράφεται η ιστορία όπως ειπώθηκε από τους καθημερινούς ανθρώπους και όχι από τους μεγάλους ηγέτες της Σοβιετικής Ενωσης. Στα κρύα καφενεία μικρών χωριών και στις ζεστές κουζίνες των σπιτιών τους επί πολλά χρόνια άκουγε τις διηγήσεις τους και κατέγραφε τα πάθη ενός λαού που προσπαθούσε να επιβιώσει. Σε κάθε σελίδα περιγράφεται ανάγλυφα ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε ο Βλαντίμιρ Πούτιν να επικρατήσει σε μια χώρα 143 εκατομμυρίων ανθρώπων.
«Η Δύση έχει δαιμονοποιήσει τον Πούτιν», λέει η 68χρονη συγγραφέας, «δεν καταλαβαίνετε πως η δημοφιλία του οφείλεται στα εκατομμύρια Ρώσων πολιτών που δεν θέλουν να ταπεινωθούν στη Δύση; Ενα μικρό κομμάτι του Πούτιν βρίσκεται μέσα στον καθένα από αυτούς».
Οχι πως η ίδια συμπαθεί τον Ρώσο πρόεδρο. Μετά την απονομή του Νόμπελ δήλωσε πως αγαπά τον ρωσικό κόσμο του ανθρωπισμού αλλά όχι τον ρωσικό κόσμο του Στάλιν ή του Πούτιν.
Τα βιβλία της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς έχουν προκαλέσει αρκετές αντιδράσεις κατά καιρούς στην πατρίδα της τη Λευκορωσία. Ελπίζει μ’ ένα Νόμπελ πια στα χέρια της να είναι περισσότερο προστατευμένη από την προσπάθεια του καθεστώτος να φιμώσει την ελευθερία της γνώμης και του Τύπου. Η ίδια είναι μια φωνή «επικίνδυνη». Η φωνή των ακριτών, των φτωχών, των αδικημένων, των ανθρώπων πίσω από το λούστρο και τα λαμπερά φώτα της νέας Ρωσίας.
Εν τέλει, η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, εκτός από συγγραφέας ενός σπουδαίου έργου, είναι η γυναίκα που όταν την πρωτοσυνάντησε το 1980 ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τη ρώτησε: «Πώς γίνεται να είστε τόσο μικρόσωμη και να γράφετε τόσο μεγάλα βιβλία;». Και εκείνη μ’ ένα πλατύ χαμόγελο του απάντησε: «Κι εσείς δεν είστε και κανένας γίγαντας! Πώς καταφέρατε να διαλύσετε μια τόσο μεγάλη χώρα;».
