Επέτειοι

Ο Οιδίπους στέκει απέναντι από τη Σφίγγα. Μόλις έχει προφέρει μία και μοναδική λέξη-απάντηση στο αίνιγμα που το τέρας θέτει στους περαστικούς προκειμένου είτε να τους επιτρέψει να συνεχίσουν την πορεία τους αν η απάντηση είναι σωστή, είτε να τους αφαιρέσει τη ζωή αν η απάντηση είναι λανθασμένη. Η οιδιπόδεια απάντηση είναι η λέξη «άνθρωπος, αυτή η μόνη λέξη που χάλασε το τέρας», φράση με την οποία είχε κλείσει την ομιλία του προς τα μέλη της Σουηδικής Ακαδημίας ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, κατά την τελετή βράβευσής του με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας στις 10 Δεκεμβρίου 1963.

Ο ποιητής υπογραμμίζει τη δύναμη του ανθρώπου να γεννά, αλλά και να αντιμετωπίζει, ενίοτε δε να κατανικά, τα «τέρατα», ιδίως αυτά που είναι αποκλειστικά δικό του δημιούργημα. Πώς επιτυγχάνεται αυτό; Με το να θυμάται ο άνθρωπος την ανθρώπινη διάσταση της ύπαρξής του, με το να καλλιεργεί την αυτογνωσία και τον αυτοπεριορισμό, με το να αναγνωρίζει ότι αυτός ο αρχαίος μύθος αποτελεί αφετηριακό σημείο επίλυσης του όποιου προβλήματος, μαζί με την αποδοχή του γεγονότος ότι ο άνθρωπος αποτελεί έναν από τους αμέτρητους κρίκους στο σύνολο της Φύσης.

Η ρήση «πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος» με την οποία ο αρχαίος σοφιστής Πρωταγόρας εισάγει μια ανθρωποκεντρική, γι’ αυτό και υποκειμενική-σχετικιστική, προσέγγιση της αλήθειας, άποψη την οποία συζητά ο Σωκράτης με τον Θεαίτητο στο ομώνυμο έργο του Πλάτωνα (169d–171e), είναι νόμισμα με δύο όψεις, αν όχι δίκοπο μαχαίρι. Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε κατά πόσο ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει μελετήσει αρχαία ελληνική γραμματεία, τα σωζόμενα αποσπάσματα της αρχαίας σοφιστικής και τους πλατωνικούς διαλόγους, αλλά, σε ερώτηση αν υφίσταται κάποιο όριο στις ενέργειές του, δήλωσε ξεκάθαρα: «Ναι, υπάρχει ένα πράγμα. Η δική μου ηθική. Το δικό μου μυαλό. Είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να με σταματήσει», προσθέτοντας ότι «δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο».

Συμπληρώνοντας ένα έτος από την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Αμερικανός πρόεδρος εκστομίζει αυτές τις φράσεις με τόση φυσικότητα που σοκάρει. Είναι η κακή όψη του ανθρωποκεντρισμού, της φίλαυτης ηθικής σχετικότητας, της ναρκισσιστικής αυτο-αποθέωσης. Μην απορούμε λοιπόν που ο δικός μας πρωθυπουργός γιορτάζει με τρόπο προκλητικό τα δεκάχρονα στην ηγεσία της παράταξής του. Το ότι όλο αυτό το διάστημα παραχωρεί συνεντεύξεις μόνο σε αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον με συνήθως προσημειωμένες τις ερωταπαντήσεις, το ότι σε συνεντεύξεις Τύπου όπως της ΔΕΘ γίνεται σκανδαλώδης επιλογή των Μέσων που θα υποβάλουν ερωτήσεις και, τέλος, το ότι επιχειρεί να λύσει το αγροτικό πρόβλημα συζητώντας με ευμενώς προσκείμενους ή δηλωμένους νεοδημοκράτες, αυτά αποτελούν απλές λεπτομέρειες.

*(Ph.D)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης