Ηταν δέκα (συν ένας)

Το αστυνομικό μυθιστόρημα της Αγγλίδας συγγραφέως Αγκαθα Κρίστι «Δέκα μικροί Νέγροι» (Ten little niggers) κυκλοφόρησε στη χώρα της το 1939 και την αμέσως επόμενη χρονιά στις ΗΠΑ με διαφορετικό τίτλο: «And then there were none» (Και ύστερα δεν έμεινε κανένας). Η αλλαγή αυτή θεωρήθηκε επιβεβλημένη λόγω του βεβαρημένου φυλετικού περιεχομένου που έχει λάβει η λέξη «νέγρος» (nigger) στις ΗΠΑ. Ο πρωτότυπος τίτλος αναφέρεται σε ένα παιδικό τραγούδι που αποτελεί βασικό αφηγηματικό άξονα του μυθιστορήματος, ενώ ο αμερικανικός τίτλος αποτελεί τον καταληκτικό στίχο του τραγουδιού. Αλλά και αυτός ο τίτλος άλλαξε σε «Δέκα μικροί Ινδιάνοι» κατά το διάστημα 1964 έως 1986, ενώ σχετικά πρόσφατα, το 2020, ο δισέγγονος της συγγραφέως δήλωσε ότι στο εξής ο τίτλος του βιβλίου ξαναλλάζει σε «Ηταν δέκα». Παρά τις συνεχείς αλλαγές τίτλου, το βιβλίο θεωρείται το πιο επιτυχημένο και δημοφιλές στο είδος της αστυνομικής λογοτεχνίας, εμφανίζοντας πωλήσεις άνω των 100 εκατομμυρίων αντιτύπων, γεγονός που το κατατάσσει μεταξύ των πλέον εμπορικών βιβλίων όλων των εποχών.

Η υπόθεση του βιβλίου αναφέρεται σε δέκα, άγνωστα μεταξύ τους άτομα, διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, καταγωγής, μορφωτικού επιπέδου και επαγγελματικών ενασχολήσεων, τα οποία βρίσκονται απομονωμένα σε ένα έρημο νησί, καλεσμένοι ενός εκκεντρικού πλουσίου, ο οποίος δεν εμφανίζεται καν για να τους συναντήσει. Σύντομα αποκαλύπτεται ότι όλοι τους βαρύνονται με κάποιο έγκλημα του παρελθόντος και ένας μετά τον άλλο βρίσκονται νεκροί, ακολουθώντας τρόπους που περιγράφονται στο παιδικό τραγουδάκι. Κάθε θάνατος συνοδεύεται από τη θραύση ενός μικρού αγαλματιδίου από τα δέκα, τα οποία αποτελούν ένα σύνθετο διακοσμητικό αντικείμενο. Το μυθιστόρημα γνώρισε αμέτρητες θεατρικές και ραδιοφωνικές διασκευές σε πάρα πολλές χώρες (και στη δική μας), καθώς και τρεις κινηματογραφικές μεταφορές από τους Ρενέ Κλερ (1945), Τζορτζ Πόλοκ (1965) και Αλαν Μπίρκενσο (1989).

Πολλά από τα στοιχεία της πλοκής ταιριάζουν απόλυτα με το τρέχον, εγχώριο πολιτικό σκηνικό. Πολιτικά κόμματα αλλάζουν, ή προτίθενται να αλλάξουν, ονομασία (τίτλο) σε μια απέλπιδα (;) προσπάθεια επανεκκίνησης και επαναπροσέγγισης των πλατιών λαϊκών μαζών, οι οποίες έχουν άρει την εμπιστοσύνη τους, αφού θεώρησαν ότι εγκαταλείφθηκαν από τα κόμματα αυτά. Πρώην, αλλά και νυν, πολιτικά «ομόσταβλοι», «σύντροφοι» και «συναγωνιστές» κατηγορούν αλλήλους, με τις κατηγορίες περί διαφθοράς, συκοφαντιών, φραξιονισμών, πολιτικής κακοποίησης και συντροφικών «μαχαιρωμάτων» να είναι, δυστυχώς, οι ελαφρύτερες. Και βέβαια, τα πολιτικά «πτώματα», τα οποία αρχίζουν και πέφτουν το ένα μετά το άλλο: αποχωρήσεις, διαγραφές, αποκλεισμοί, μέχρι και καθαιρέσεις προέδρων, όλα επί σκηνής. Τα δημοκρατικά (υποτίθεται) κόμματα σε μια πρωτόγνωρη επίθεση κατά της στοιχειώδους δημοκρατικής ευπρέπειας και της νοημοσύνης του λαού, πριμοδοτώντας αναπόφευκτα την «αναδυομένη» Ακροδεξιά.

*(Ph.D)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης