Μας χωρίζουν 808 χρόνια από το 1215, έτος υπογραφής της λεγόμενης «Μάγκνα Κάρτα» (Magna Carta Libertatum, δηλαδή Μεγάλος Χάρτης των Ελευθεριών), που θεωρείται ο πρώτος καταστατικός χάρτης δικαιωμάτων.
Την υπέγραψε ο βασιλιάς Ιωάννης ο Ακτήμων του οίκου των Πλανταναγετών, η βασιλεία του οποίου (1199-1216) χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα απολυταρχική. Ο Ιωάννης παραβίαζε συστηματικά το εθιμικό δίκαιο και πολλούς από τους αρχαίους νόμους που αποτελούσαν το πλαίσιο διακυβέρνησης της Αγγλίας. Χαρακτηριστική είναι η περιφρόνηση από τον Ιωάννη των φεουδαλικών δικαιωμάτων των ευγενών, στους οποίους επέβαλε υψηλότατη φορολογία, μέτρο το οποίο δεν παρέλειψε να ασκήσει με τον ίδιο ζήλο και επί της Εκκλησίας.
Αποτέλεσμα των αποφάσεων αυτών ήταν να σημειωθεί ένας πρωτόγνωρος συνασπισμός των ευγενών-φεουδαρχών, του κλήρου αλλά και των αστών της εποχής (όπου η αστική τάξη μόλις και είχε αρχίσει να διαμορφώνεται σε μια πρωτόλεια μορφή της), όλοι αυτοί βάλλοντας κατά του Ιωάννη.
Προ του ορατού κινδύνου εκδήλωσης ανοιχτής εξέγερσης, που θα ελάμβανε χαρακτήρα εμφύλιου πολέμου, ο Ιωάννης αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να προχωρήσει στην υπογραφή της Μάγκνα Κάρτα με βάση την οποία για πρώτη φορά αναγνωρίζονται δικαιώματα στους πολίτες τα οποία και καταγράφονται, περιορίζοντας έτσι την αυθαίρετη βασιλική εξουσία.
Πολύ σημαντικές και χαρακτηριστικές είναι οι ακόλουθες προβλέψεις που περιλαμβάνονταν: (α) η επιβολή νέου φόρου έπρεπε να εγκριθεί από το Συμβούλιο του Βασιλείου, το οποίο αποτελούνταν από ευγενείς και ανώτερους κληρικούς, (β) κανένας πολίτης δεν επιτρεπόταν να συλληφθεί, να φυλακιστεί, να εξοριστεί και γενικά να διωχθεί αυθαίρετα, παρά μόνο σύμφωνα με τον νόμο και με τη νόμιμη διαδικασία, (γ) καθορισμός των φεουδαλικών δικαιωμάτων, τόσο του βασιλιά όσο και των ευγενών επί των υπηκόων τους, (δ) ελεύθερη και χωρίς περιορισμούς άσκηση εμπορικής δραστηριότητας σε καιρό ειρήνης και (ε) αναγνώριση των ελευθεριών και των δικαιωμάτων της Εκκλησίας.
Εκτοτε, αναπτύχθηκαν τόσο ο κλάδος της Νομικής Επιστήμης, που αφορά την καταστατική κατοχύρωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όσο και ο κλάδος της Φιλοσοφίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο οποίος διερευνά το φιλοσοφικό πλαίσιο ανάπτυξης και εφαρμογής των δικαιωμάτων.
Ωστόσο, είναι φανερό ότι οι πολλαπλές προκλήσεις της εποχής μας απαιτούν τη σύνταξη μια νέας Χάρτας Δικαιωμάτων, που δεν θα αφορά μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά θα συμπεριλαμβάνει σε μια ολιστική θεώρηση τα δικαιώματα κάθε έμβιου πλάσματος (ζώων και φυτών), του περιβάλλοντος, του πλανήτη εν γένει. Οι σημερινές κοινωνίες οφείλουν να ενεργήσουν άμεσα προς την κατεύθυνση αυτή και η παγκόσμια κοινότητα, παρά τις διαφορετικές προσλαμβάνουσες των επιμέρους τμημάτων της, οφείλει να ομονοήσει σε μια νέα, σύγχρονη, ολιστική και συμπεριληπτική Χάρτα Δικαιωμάτων.
* (Ph.D)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
