Για όσα ανθίζουν και αντιστέκονται

Νέα από άλλες χώρες και πρόσφατες εμπειρίες από την Ελλάδα ενίσχυσαν μέσα μου την αίσθηση ότι όσοι έχουμε αφήσει τα θρανία, από καιρό, αγνοούμε συχνά το τι συμβαίνει στα σχολεία όλων των βαθμίδων. Μιλώ βασισμένη μόνον σε προσωπικές εντυπώσεις και συζητήσεις με άξιους νέους εκπαιδευτικούς και όχι σε κάποια αντιπροσωπευτική έρευνα που μακάρι να γίνει σύντομα σωστά.

Πιστεύω όμως ότι πολλοί θα συμφωνήσουν ότι σχετικά με το σχολείο στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον κόσμο βρισκόμαστε μπροστά σε μια κρίση που αγγίζει τα θεμέλια του ανθρώπινου. Με πεποίθηση ότι κρίση δεν σημαίνει υποχρεωτικά καταστροφή, νιώθω ευγνωμοσύνη για όσους, όσες, δασκάλους και μαθητές, κατορθώνουν να αντιστέκονται αποτελεσματικά στην παράξενη αυτή πορεία.

Μαθητής, μάθημα και δάσκαλος είναι αυτοί που κάνουν την παιδεία, έτσι που να μην έχουν τόση σημασία όλα τα άλλα: υποδομές, πόροι, προγράμματα κ.λπ. Και η σχέση μεταξύ τους είναι αυτή που βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμη κατάσταση. Ο δάσκαλος, η δασκάλα, η καρδιά κάποτε του κοινωνικού ιστού, απειλείται να χάσει ό,τι απομένει από το κύρος του στο σχολείο και στην κοινωνία, ενώ οι κρατικές πολιτικές για την παιδεία τείνουν να υποκαταστήσουν τον νοήμονα άνθρωπο/παιδαγωγό με τις κακά αφομοιωμένες τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο μαθητής, η μαθήτρια, για χάρη του οποίου (πρέπει να) υπάρχει η παιδεία, ωθείται στο να διαλέξει αν θα γίνει άψυχος παπαγάλος, αλιέας βαθμών που θα τον μεταβάλουν σε εκπαιδευμένο λύκο, ή θα επιδοθεί στην άρνηση για την άρνηση. Το μάθημα, τελετή μύησης στην ουσία, κινδυνεύει να χάσει ό,τι του μένει από το δημιουργικό, κριτικό και ερωτικό του περιεχόμενο και η βία, σχολική και εξωσχολική, συμβολική και πραγματική, είναι όλο και πιο πολύ το επιστέγασμα αυτού που οι κυβερνώντες επιμένουν να θεωρούν πορεία προς την αριστεία.

Δεν γράφω προσχωρώντας σε ένα πνεύμα παραίτησης και άρνησης. Επιβεβαίωσα ακόμη και εντελώς πρόσφατα ότι σε κάθε γωνιά της χώρας μας λειτουργούν εκπαιδευτικοί θεσμοί κάθε βαθμίδας που εκπλήσσουν για τη ζωντάνια και την ποιότητά τους. Δάσκαλοι οδηγοί και εμψυχωτές, μαθητές που ξέρουν να αφομοιώνουν αλλά και να παρεμβαίνουν με παρρησία, τάξεις χαρμόσυνες εκπλήξεις, οάσεις που λένε «όχι» στην έρημο του αδιεξόδου και της παραίτησης. Χώροι όπου η μνήμη, η γνώση, η δημιουργία, η ανθρωπιά ανθίζουν και αντιστέκονται.

Δεν θέλω να παραθέσω κάποιες εύκολες προτάσεις για μια ακόμη μεταρρύθμιση, σαν τις αλλεπάλληλες που έφεραν την παιδεία εδώ που είναι σήμερα. Αλλά μακάρι να καθόμασταν να σκεφτούμε σοβαρά το πώς επιμένει να ζει ανάμεσα στα «αγκάθια» της άρνησης η ανταρσία αυτή της γνώσης, που δεν δέχεται να υποταχθεί στον μονοδιάστατο άνθρωπο που κατασκευάζουν τα ευτυχώς όχι αλάνθαστα προγράμματα.