Ισως κανένα άλλο είδος δεν έχει γοητεύσει τόσους σημαντικούς σκηνοθέτες ταινιών «τέχνης» όσο το αστυνομικό. Δεν εννοώ φυσικά τον Χίτσκοκ ή τον Μελβίλ, που ο καθένας από τη μεριά του έκαναν το θρίλερ και το φιλμ νουάρ έργο ζωής. Ούτε τους λιγότερο ή περισσότερο αξιόλογους σκηνοθέτες που υπηρέτησαν το είδος.
Τι παρακίνησε όμως τον Τριφό, τον Γκοντάρ, τον Καρνέ, τον Σαμπρόλ, τον Λουί Μαλ, τον Ρενουάρ, αλλά και τον Βισκόντι, τον Κουροσάβα, τον Αλμοδόβαρ, τον Βέντερς μέχρι τους υπερφιλόδοξους Ορσον Γουέλς, Στάνλεϊ Κιούμπρικ και τον τόσο ιδιόρρυθμο Μπέλα Ταρ να ασχοληθούν με ένα είδος που δεν θεωρείται κατεξοχήν «καλλιτεχνικό»;
Θεωρώ ότι το αστυνομικό έχει προκλήσεις που δεν διαθέτει κανένα άλλο είδος. Πριν απ’ όλα, έχει έναν μοναδικό παιγνιώδη χαρακτήρα. Αρέσκεται σε συνεχείς ανατροπές της ιστορίας μέχρι την τελική, τη μεγάλη ανατροπή. Ο σκηνοθέτης του αστυνομικού είναι ένας τέλειος χειραγωγός. Ηδονίζεται να παίζει με τον θεατή παγιδεύοντάς τον συνέχεια. Είναι ένας δημιουργός-θεός που χτίζει και γκρεμίζει κάθε στιγμή έναν κόσμο με την απόλυτη ανοχή-συμμετοχή του θεατή, γιατί απλώς αυτός είναι ο κανόνας του παιχνιδιού: η διαρκής αμφισβήτηση της πραγματικότητας!
Μια άλλη ιδιαιτερότητα πηγάζει από την ίδια τη θεματική του αστυνομικού. Ολα τα είδη πραγματεύονται μια σύγκρουση αλλά στο αστυνομικό η σύγκρουση, μετωπική και ακραία, οδηγεί στο έγκλημα και σχεδόν πάντα στον φόνο. Αυτή είναι η προϋπόθεση του αστυνομικού. Χωρίς φόνο, χωρίς αίμα, δεν υπάρχει. Κάποιος πέρασε από την άλλη μεριά αψηφώντας συνείδηση και κανόνες. Κι αυτή είναι ακόμα μια πρόκληση: η διερεύνηση των πιο σκοτεινών πλευρών της ανθρώπινης φύσης.
Υπάρχει όμως ιδιαιτερότητα και στη μορφή του αστυνομικού. Δεν είναι ούτε ρεαλιστικό, όπως το δράμα, ούτε μη ρεαλιστικό, όπως το φανταστικό. Η ιστορία του δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα, κι ωστόσο πρέπει να πείθει ότι δεν είναι αδύνατον να συμβεί. Το αστυνομικό παίζει με έναν ρεαλισμό στα όρια. Πόσες συμπτώσεις, πόσες ανατροπές; Πόση ανάλυση στους χαρακτήρες για να μην καταντήσει ψυχολογικό δράμα; Και το τέλος; Πώς θα ανατρέψει χωρίς να γκρεμίσει την πειστικότητα του όλου εγχειρήματος; Οι κανόνες είναι άγραφοι, όσο κι αν κάποιοι επιχείρησαν να τους καταγράψουν, και δικαιώνονται μόνο από το τελικό αποτέλεσμα!
Τέλος, υπάρχει και ο συγκινησιακός παράγοντας. Μυστήριο στο κλασικό αίνιγμα, αγωνία στο ψυχολογικό θρίλερ, ερωτισμός και ηθικά διλήμματα στο νουάρ. Και στο βάθος, ο φόβος. Υπαρξιακός, αλλά όχι εγκεφαλικός. Αισθήσεις και συναισθήματα ενστικτώδη, και γι’ αυτό θεμελιακά.
Πρόκληση με τη θεματική, πρόκληση με τη μορφή, πρόκληση με το συναίσθημα. Δραματικά, αλλά διατηρώντας τον παιγνιώδη χαρακτήρα. Από κοντά, αλλά κρατώντας πάντα τις αποστάσεις.
Είναι πολλοί σκηνοθέτες που θα έμεναν ασυγκίνητοι σε όλες αυτές τις προκλήσεις του αστυνομικού, είτε για να το λατρέψουν είτε για να το «αποδομήσουν»;
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
