Ύστερα από μια -ακόμα- θεατρική παράσταση που προκαλεί την αντίδραση θεατών και μη, κάποιοι που την υποστηρίζουν καταφεύγουν σε επιχειρήματα του τύπου: Φταίει το κοινό. Είναι καθυστερημένο, ακαλλιέργητο, αντιδραστικό, ανίκανο να εκτιμήσει την πρόκληση. Οι βάναυσες αντιδράσεις του αποτελούν απόδειξη της καθυστέρησης της χώρας μας.
Οι σχετικές συζητήσεις δεν αποτελούν μεμονωμένο ή πρόσφατο φαινόμενο. Σε διεθνές επίπεδο, κυρίως στη Δύση, αναπτύσσονται ήδη από τον 20ό αιώνα αισθητικά ρεύματα που συνδυάζουν την αμφισβήτηση των παραδοσιακών ηθικών αξιών και αισθητικών κωδίκων με την πρόκληση.
Κάποτε τα ρεύματα αυτά περιελάμβαναν δημιουργούς που ρισκάροντας πολλά, κατόρθωναν να προτείνουν νέες φόρμες που με τη σειρά τους δημιούργησαν παράδοση, η οποία επανερμήνευε και αναζωογονούσε τα όσα αμφισβητούσε. Κάποιοι μάλιστα, όπως οι φουτουριστές, καλούσαν το κοινό στις παραστάσεις τους για να «χαστουκίσουν» το γούστο του, να το προκαλέσουν, να το βρίσουν, αποδεχόμενοι ωστόσο ως γέρας τις δικές του βίαιες αντιδράσεις. Τα μανάβικα της περιοχής λέγεται ότι άδειαζαν από ζαρζαβατικά σε έναν ζουμερό πόλεμο μεταξύ σκηνής και πλατείας.
Σήμερα, η αφ’ υψηλού και αδιαφοροποίητη επίθεση εναντίον κωδίκων και αξιών και η ενταγμένη στο πολίτικαλι κορέκτ πρόκληση πλήττει τα πάντα, εκτός από την πραγματική εξουσία, που την ανέχεται, αν δεν την τροφοδοτεί, ως άλλοθί της. Η τάση αυτή αποτελεί ακόμη μία πτυχή τού κατά Ναόμι Κλάιν «δόγματος του σοκ» που εκπέμπεται από τον καταστροφικό εκτός ορίων καπιταλισμό.
Και το κοινό; Για να αξιολογήσουμε την όποια συμπεριφορά του, πρέπει να θυμηθούμε ότι η λέξη έχει, όχι τυχαία, την ίδια ρίζα με την κοινότητα και την κοινωνία. Με άλλα λόγια, αφορά τον καθένα μας. Κάτι που ενισχύεται από τη σκέψη ότι, από την εποχή της «εύρεσης» του θεάτρου στην Αθήνα του 6ου αι., θεατές, πολίτες και ευρύτερα, μέλη της πόλεως/κράτους των Αθηνών, ήταν σχεδόν ταυτόσημες έννοιες.
Το κοινό είναι μέρος του θεάτρου, τόσο που όταν οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν τον όρο «τα θέατρα», να εννοούν το κοινό. Το κοινό υπήρξε συνομιλητής των δημιουργών και συμπρωταγωνιστής στο θέατρο του Διονύσου, στο Γκλόουμπ του Σέξπιρ, στη Σκάλα του Μιλάνου, στις παραστάσεις του Ροντήρη, του Μινωτή και του Κουν, στην Επιθεώρηση και στις μάντρες του Καραγκιόζη. Η περαιτέρω ενεργοποίησή του ήταν και μένει καημός όλων των πρωτοποριών.
Όταν εμφανίζεται ένα ρήγμα ανάμεσα σε κρατικά ενισχυόμενες κεντρικές παραστάσεις και στο κοινό, κοινωνία και κράτος πρέπει να ανησυχούν, γιατί το κοινό είναι και κοινό αγαθό. Αν όντως πάσχει το κοινό, τότε νοσεί η εκπαίδευση και γενικά η πολιτική/κοινωνική παιδεία. Αν όμως το λάθος δεν είναι του κοινού -και συνήθως δεν είναι- τότε οι σχετικοί θεσμοί, για να μην καταντήσουν προπαγανδιστές ή/και λογοκριτές, καλούνται να ξανασκεφτούν τις ευθύνες τους.
