Ακόμα θυμάμαι τα σχόλια που άκουγα, μαθητής τότε, όταν έπιανα στα χέρια μου κάποιο βιβλίο με ιστορίες επιστημονικής φαντασίας (ή έβλεπα κάποια ταινία). Τι διαβάζει το παιδί; ρωτούσαν οι δάσκαλοι τη μητέρα μου.
Κι όταν με έβλεπαν με τα βιβλία ή τα περιοδικά με τα πολύχρωμα ερεθιστικά εξώφυλλα, η ετυμηγορία τους ήταν αμείλικτη: ήμουν «εκτός πραγματικότητας»!
Κι όμως, σήμερα, που έχουν αντιστραφεί οι όροι και διδάσκω τους δικούς μου μαθητές, συνειδητοποιώ κάθε στιγμή πόσο τα βιβλία και οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας όχι μόνο δεν σε βγάζουν από την πραγματικότητα, αλλά σε προετοιμάζουν για την πραγματικότητα που έρχεται ή έχει έρθει ήδη.
Από τους συγγραφείς, μόνον ο Ιούλιος Βερν ήταν εκείνα τα χρόνια αποδεκτός, επειδή απλούστατα τα βιβλία του από επιστημονική φαντασία ήταν πλέον… επιστημονική πραγματικότητα! Αντίθετα, ο «Φρανκενστάιν» της Μαίρης Σέλεϊ –το αριστούργημα για τα όρια επιστήμης και ηθικής– δεν είχε εκδοθεί στην Ελλάδα ούτε στα «κλασικά εικονογραφημένα»!
Ομως στον 20ό αιώνα οι εξελίξεις υπήρξαν καταιγιστικές. Η βιομηχανική επανάσταση και η τεχνολογική εξέλιξη τροφοδότησαν την επιστημονική φαντασία με έργα που αποδείχτηκαν στη συνέχεια προφητικά. Στον 21ο αιώνα, ακόμα και οι πιο δύσπιστοι συνειδητοποιούν πλέον πόσο οι ιδέες και τα μηνύματα αυτών των έργων και των αντίστοιχων ταινιών έχουν επηρεάσει καταλυτικά τις ζωές μας.
Ο Τζορτζ Οργουελ με το «1984» μας σύστησε στον Μεγάλο Αδελφό που μας παρακολουθεί όλους· και ο Χάξλεϊ («Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος») μας έδειξε ότι ακόμα και η πιο χειριστική τεχνολογία μπορεί να μας επηρεάσει για να την υπηρετούμε με ευχαρίστηση.
Ο Μπράντμπερι με το «Φαρενάιτ 451» προέβλεψε την απαγόρευση και το κάψιμο των βιβλίων (βλέπε πολιτική ορθότητα), ενώ ο Φρανσουά Τριφό με την ομότιτλη ταινία του μάς έδειξε την καταλυτική επίδραση της τηλεόρασης στην καθημερινή ζωή μας.
Ο Χάρι Χάρισον προέβλεψε μια κοινωνία με χαώδεις κοινωνικές ανισότητες, δημογραφική έκρηξη, κλιματική καταστροφή, αυξανόμενη εγκληματικότητα, εξεγέρσεις και μια γενικευμένη κατάσταση πείνας και αθλιότητας. Αυτός τα είπε όλα, από το 1966!
Ακόμα και οι ερωτικές σχέσεις, οι σεξουαλικές ιδιαιτερότητες και η έμφυλη βία αποτέλεσαν συχνά θέματα της επιστημονικής φαντασίας. Η γνωριμία και η επαφή με το Εξωγήινο Αλλο μπορεί να αναγνωριστεί ως αποδοχή και αναγνώριση του διαφορετικού, μέσα από τα μυθιστορήματα του Φίλιπ Ζοζέ Φάρμερ και ιδιαίτερα της Ούρσουλα Λε Γκεν.
Μόλις πριν από δύο βδομάδες ένα σεμινάριο για την Τεχνητή Νοημοσύνη στη Σχολή όπου διδάσκω μας ενημέρωσε γι’ αυτό το νέο αναγκαίο κριτήριο που προστίθεται στη διαδικασία αξιολόγησης των σπουδαστών.
Υστερα απ’ όλα αυτά, μου είναι αδύνατον να παρακολουθήσω όλους αυτούς που ταυτίζουν το απίθανο και αδιανόητο με «σενάρια επιστημονικής φαντασίας»! Αν έπρεπε να τους σχολιάσω, θα επαναλάμβανα αυτές τις δυο λέξεις που με πλήγωναν τόσο πολύ όταν τις άκουγα μικρός:
«Εκτός πραγματικότητας!»
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
