Σοφία επιχωματωμένη

Ο Γκιιάτ αντ Ντιν Αμπούλ Φατχ Ουμάρ ιμπν Ιμπραχίμ αλ Χαγιάμ Νισαπουρί, γνωστότερος ως Ομάρ Καγιάμ, γεννήθηκε σαν σήμερα το 1048 στη Νισαπούρ, στα βορειοανατολικά του σημερινού Ιράν. Θεωρείται ένας από τους πλέον πολυμαθείς, επιφανείς και επιδραστικούς Πέρσες φιλοσόφους, αφήνοντας σημαντικό επιστημονικό έργο σε πραγματείες του για τη Μηχανική, τη Γεωγραφία, την Ορυκτολογία, τη Μουσική και την Ισλαμική Θεολογία.

Το ίδιο σημαντική είναι η προσφορά του στα Μαθηματικά, όπου μεταξύ άλλων ασχολήθηκε με το πρόβλημα επίλυσης κυβικών εξισώσεων εκδίδοντας την Πραγματεία για την «Απόδειξη Αλγεβρικών Προβλημάτων». Εκεί πρότεινε μια γεωμετρική μέθοδο για την επίλυση κυβικών εξισώσεων, τέμνοντας καμπύλη υπερβολής με έναν κύκλο.

Εξίσου σημαντικό είναι το ποιητικό του έργο. Θεωρείται ότι έγραψε πάνω από χίλια τετράστιχα, τα οποία έγιναν γνωστά ως Ρουμπαγιάτ, με θέματα τον έρωτα, τον θάνατο, την πικρή ειρωνεία, τη ριζική αμφισβήτηση αλλά και τη χαρά της κρασοκατάνυξης.

Τα περίφημα «Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ» μεταφράστηκαν κατά τον 19ο αιώνα από τον Αγγλο συγγραφέα και μεταφραστή Εντουαρντ Φιτζέραλντ (1809-1883) και έκτοτε σχεδόν σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Ιδού δείγμα γραφής: «Και τους αγίους και τους σοφούς με όλο τους το κόμμα / Τους στρώσαν σε κατάψυχρο να κοιμηθούνε στρώμα / Πού ‘ν’ τώρα οι προφητείες τους; Και πώς τα στόματά τους / Που βγάζανε λόγια σοφά στουπώθηκαν με χώμα;».

Αφετηρία για την ενθύμηση των παραπάνω αποτέλεσε η αποστροφή του δημάρχου Αθηναίων περί ανασκαφής στον Κολωνό για να ανακαλυφθεί δήθεν η επιχωματωμένη Πολιτεία του Πλάτωνα. Τι να πουν τώρα ο Πλάτων και οι λοιποί σοφοί της αρχαιότητας, των Περσών συμπεριλαμβανομένων, με στόματα στουπωμένα από χώμα; Η σοφία που θα μπορούσαν να μας μεταδώσουν είναι θαμμένη τόσο βαθιά που δεν φτάνει μέχρι τον «πρώτο πολίτη» της Αθήνας, στον τόπο, δηλαδή, όπου αυτή η σοφία πρωτακούστηκε. Αυτό φαίνεται όχι τόσο από αυτό που είπε ο δήμαρχος Αθηναίων όσο από την επίθεση που εξαπέλυσε εναντίον όσων του άσκησαν κριτική.

Ο Ομάρ Καγιάμ επί δεκαετίες δίδαξε τη φιλοσοφία του Αβικέννα (980-1037), που θεωρείται ο συστηματικότερος εκπρόσωπος της Ισλαμικής Φιλοσοφίας, αναπτύσσοντας τον ισλαμικό σχολαστικισμό, επηρεάζοντας τον ευρωπαϊκό σχολαστικισμό αλλά και τον καρτεσιανό δυϊσμό (διαχωρισμός πνεύματος και σώματος).

Οταν ζητήθηκε η γνώμη του Καγιάμ για μια κριτική που άσκησε ο φιλόσοφος Αμπούλ Μπαρακάτ αλ Μπαγκνταντί στον Αβικέννα, λέγεται ότι ο Καγιάμ απάντησε: «(Αυτός) δεν καταλαβαίνει καν την έννοια των λόγων του Αβικέννα, πώς μπορεί να αντιτίθεται σε κάτι που δεν γνωρίζει;». Παρομοίως: Πώς ο δήμαρχος Αθηναίων επιτίθεται εναντίον όλων όσοι του άσκησαν κριτική, για κάτι που φαίνεται ότι δεν γνωρίζει;

*(Ph.D)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης