Ταινίες βίας δεν υπάρχουν. Η βία δεν είναι είδος. Υπάρχει σχεδόν σε κάθε ταινία: από τα θρίλερ, τις γκανγκστερικές και πολεμικές ταινίες… μέχρι τα κινούμενα σχέδια και τα προγράμματα για παιδιά. Υπάρχει και στα παραμύθια. Και στις mainstream αλλά και τις καλλιτεχνικές ταινίες. Υπάρχει παντού.
Δεν είναι ο κινηματογράφος που προκαλεί τη βία. Οι αμέτρητες προκλήσεις της κοινωνίας είναι υπεραρκετές γι’ αυτό. Ομως η τέχνη αντανακλά την πραγματικότητα. Και ο καλλιτέχνης έχει ευθύνη για τον τρόπο που ερμηνεύει με το έργο του την πραγματικότητα της βίας. Eίναι υπεύθυνος για το νόημα που δίνει στη βία.
Πώς θα δείξει μια ταινία τον πόλεμο, το έγκλημα, την ψυχολογική βία στις διαπροσωπικές σχέσεις; Θα τη δείξει ως αξιοπερίεργο μιας «ανθρώπινης φύσης», συνήθως «αιώνιας και αμετάβλητης»; Ως συνέπεια κοινωνικών συνθηκών; Ως βία αντίστασης ή ως βία επιβολής; Ή μήπως ως θέαμα, ως παιχνίδι, ως «πλάκα»;
Αυτή η τελευταία μορφή βίας στο σινεμά έχει κυριέψει τα πάντα, με τη σύμπραξη των τεχνικών εφέ. Υπερβολική, μηχανιστική, επιδειξιομανής, και κυρίως αναίτια, εκτοξεύεται τα βράδια μέσα από τόνους αίματος και υπερδράσης από υποπροϊόντα της τηλεόρασης. Δεν προκαλεί πλέον αντίδραση. Αντίθετα, προκαλεί κυρίως την απάθεια του θεατή, την εξοικείωσή του με τη βία όταν πλέον τη βιώνει και στην πραγματικότητα. Τον μετατρέπει κατά κανόνα σ’ έναν παθητικό αποδέκτη της (κατ’ εξαίρεση, σε θλιβερό μιμητή της).
Και το σεξ; Δυστυχώς, σ’ αυτό το παραληρηματικό κρεσέντο βίας εγγράφεται και το σεξ. Η ερωτική επιθυμία υπάρχει κυρίως μέσω της βίας: ξύλο, βιασμοί, ταπεινώσεις κάθε είδους απέναντι στο ανθρώπινο (κατά κανόνα γυναικείο) σώμα. Βιώνουμε το σεξ ως σαδισμό, όπως αποκαλεί ο Φρόιντ το ξέσπασμα της απωθημένης ερωτικής επιθυμίας – μιας επιθυμίας καταπιεσμένης, ματαιωμένης συστηματικά και για πολύ καιρό, που μόνο μέσα από τη βία, τη διαστροφή, ακόμα και τον θάνατο, μπορεί να εκφραστεί.
Και το σεξ ως αναπόσπαστο στοιχείο του έρωτα; Ως ευχαρίστηση, ως ηδονή; Αυτό σπανίζει. Κι όταν εμφανίζεται, προκαλεί αμηχανία, πνιχτό γέλιο, εκνευρισμό ή και θυμό («αίσχος», «τι βλέπουμε!»). Αντίθετα, ο τέλειος ευνουχισμός του σεξ στις οθόνες μας –το σεξ συνοδεία σαδομαζοχισμού– είναι πολύ ευκολότερα αποδεκτός. Και η αλήθεια είναι ότι, έτσι όπως το βλέπεις… δεν θέλεις πια!
Εξοχα το διατύπωσε ο Τζακ Νίκολσον και το ανάρτησε μια φίλη: Αν φιλάς ένα στήθος, η ταινία κρίνεται «αυστηρώς ακατάλληλη». Αν το μαχαιρώνεις, η ταινία κρίνεται «κατάλληλη από 13 ετών»!!!
Απάθεια στη βία. Απάθεια στο σεξ της βίας.
Ανίκανοι για αντίσταση, ανίκανοι για ηδονή. Το μοντέλο της τέλεια αφασικής κοινωνίας το οποίο καλούμαστε να αποδεχτούμε.
Ψάχνω για ταινίες που απέναντι στη βία και το σεξ έχουν άλλες απαντήσεις. Απλώς, δεν είναι οι ταινίες που θα δείτε να διαφημίζονται συχνότερα.
Μην αμφιβάλλετε όμως. Υπάρχουν!
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
