Ακινησία

Οταν φτιάχτηκε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η κεντρική ιδέα ήταν να υπάρξει συνεννόηση και ειρήνη σε μια ήπειρο μικρή αλλά πολύ κινητική και συχνά εμπόλεμη, που μεταπολεμικά μάλιστα είχε πια και υπερβολικά μεγάλο αριθμό κρατών για το μέγεθός της.

Ισως μια δεύτερη ιδέα, λιγότερο δημοφιλής και ακόμα λιγότερο ανακοινώσιμη, ήταν να μειωθεί στους κόλπους της και η κινητικότητα των ιδεών, που είχε οδηγήσει σε μερικές από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις και εξεγέρσεις της υφηλίου κατά τους τελευταίους αιώνες.

Ακόμα όμως και αν θεωρήσουμε ότι αυτή η δεύτερη ιδέα δεν υπήρχε στα μυαλά των ιδρυτών, προέκυψε στον δρόμο μέσω της δημιουργίας μιας γραφειοκρατικής δομής που επέβαλε τους δικούς της κανόνες. Ειδικά μετά τη δημιουργία του κοινού νομίσματος, οι αναγκαία κοινές οικονομικές πολιτικές οδήγησαν, άλλοτε προσχηματικά και άλλοτε όχι, στη δημιουργία «συστήματος», στη δημιουργία δηλαδή μιας «ορθοδοξίας» στη σκέψη και ιδίως στην οικονομία, που δεν επέτρεπε παρεκκλίσεις.

Ολα αυτά έχουν μια σημαντική πολιτική επίπτωση: αφού το μοντέλο δεν μπορεί να αμφισβητηθεί και κηρύσσονται έμμεσα ανεπιθύμητες οι ευαισθησίες εκείνες που το αμφισβητούν στη ρίζα του, λ.χ. ο στόχος της διαρκούς μείωσης των ανισοτήτων, η μείωση του εγωισμού στα κίνητρα δράσης, η προαγωγή συμπεριφορών και θεσμοθετημένων δράσεων αλληλεγγύης, και γίνεται σε όλους σαφές ότι αυτές εξοβελίζονται ως ουτοπικές ή αντιπαραγωγικές, η κοινωνική δυσαρέσκεια διοχετεύεται στη μόνη δυνατή αντίδραση, που είναι η αντίδραση ακροδεξιάς κοπής. Αυτή γίνεται ανεκτή όχι μόνο γιατί χρησιμεύει ως βαλβίδα εκτόνωσης, αλλά και γιατί δεν αντιστρατεύεται καθόλου το εγκατεστημένο οικονομικό σύστημα, αντίθετα, πολλές φορές υπερθεματίζει.

Ολα αυτά, σε μια εποχή μάλιστα που η τεχνολογία κινείται με μεγάλες ταχύτητες, δημιουργούν σε πολλούς το αίσθημα της ακινησίας. Αυτό το αίσθημα, σε μια ήπειρο που υπήρξε πάντοτε στην ιστορία της πολύ κινητική, δεν αποτελεί καλό νέο. Οι άνθρωποι είναι βραχυπρόθεσμα συντηρητικοί και μακροπρόθεσμα επαναστάτες. Θέλουν τη σταθερότητα, αλλά μακροπρόθεσμα θέλουν και την αλλαγή, την πρόοδο. Κανένα «τέλος της Ιστορίας» δεν μπορεί να επιβληθεί με το ζόρι.

Κι όταν το αίσθημα της ακινησίας μετατραπεί σε γενικευμένο αίσθημα ασφυξίας, μπορεί να μεταλλαχθεί σε οτιδήποτε. Η δε ακροδεξιά εκτόνωση, έστω και σοφτ, είναι παιχνίδι με τη φωτιά. Οσο περιορίζεται σε περιφερειακές χώρες είναι ελεγχόμενη. Αν όμως φτάσει στον ευρωπαϊκό πυρήνα, όπως βλέπουμε τώρα να πλησιάζει με την περίπτωση της Μελόνι, μπορεί να χαθεί κάθε έλεγχος.

Από την άλλη, και οι φορείς διαφορετικών ιδεών πρέπει να πάψουν να δρουν με βάση μόνο την αμυντική υπεράσπιση προηγούμενων κατακτήσεων. Είναι κι αυτό μια μορφή ακινησίας. Η λύση βρίσκεται, παράλληλα με τις διεκδικήσεις, στις δημιουργικές ιδέες, πρωτίστως στο πεδίο της οικονομίας. Το πλεονέκτημα των δικών τους ευαισθησιών είναι ότι μπορούν να προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη ειρήνη, όχι μόνο μεταξύ των κρατών, αλλά και στο εσωτερικό των κοινωνιών τους, όπως και στο εσωτερικό του κάθε ανθρώπου χωριστά. Η εσωτερική ειρήνη, κοινωνική και ατομική, είναι η μόνη πραγματικά ευκταία και αποδεκτή μορφή ακινησίας.