Σε άλλες εποχές θα μιλούσαν για θεϊκά σημάδια, σε ακόμη παλιότερες θα έκαναν σίγουρα θυσίες στους θεούς. Η ξηρασία στην Ευρώπη και η δραματική μείωση του όγκου των υδάτων των μεγάλων ποταμών έχει μεγάλες οικονομικές επιπτώσεις, προκαλεί φόβους, αλλά ανασύρει και μακάβρια ευρήματα. Στο σερβικό κομμάτι του Δούναβη εμφανίστηκαν, σαν φαντάσματα, τα κουφάρια καμιά εικοσαριά βυθισμένων γερμανικών πολεμικών πλοίων. Κομμάτι στολίσκου που υποχωρούσε από τη Μαύρη Θάλασσα, που και πάλι τότε ήταν θέατρο πολέμου, καθώς οι Σοβιετικοί νικούσαν και επέλαυναν.
Στον Ελβα, που πηγάζει στην Τσεχία, διασχίζει τη Γερμανία και χύνεται στη Βόρεια Θάλασσα, εμφανίστηκε βράχος που κανονικά είναι βυθισμένος και αποκαλύφθηκε μια φράση χαραγμένη πάνω του το 1616: «Αν με δεις, κλάψε». Στον ίδιο βράχο είναι χαραγμένες και άλλες ημερομηνίες: 1417, 1707, 1746, 1790, 1800, 1811, 1830, 1842, 1868, 1892 και 1893. Σε άλλο βράχο του Ελβα, κάποιοι χάραξαν παλιά τη φράση: «Κλάψαμε, κλαίμε και θα κλάψετε». Οι ειδικοί αποκάλεσαν τις χαραγμένες πέτρες «πέτρες της πείνας». Γιατί η ξηρασία, αυτές τις χρονιές, έφερε πείνα.
Το 2018 ήταν για την Ευρώπη, λέει κάποια μελέτη, η χρονιά της μεγαλύτερης ξηρασίας των τελευταίων 250 ετών. Εκείνη τη χρονιά η Greenpeace χάραξε κι αυτή με τη σειρά της μια φράση σε πέτρα, στον Ελβα κι αυτή, κοντά στο Μαγδεμβούργο: «Αν με δείτε, πρόκειται για κλιματική κρίση. Αύγουστος 2018». Η φετινή ξηρασία, λένε πάλι οι ειδικοί, μπορεί να αποδειχθεί η μεγαλύτερη των τελευταίων 500 χρόνων.
Παρά όμως τα μακάβρια ευρήματα, κάποιος αθεράπευτα αισιόδοξος θα μπορούσε να δει το ποτήρι μισογεμάτο. Ή να επιβεβαιώσει την καχύποπτη φύση του. «Αφού το 1616 είχαμε μεγάλη ξηρασία, ίσως να μη φταίει τώρα η κλιματική αλλαγή», θα μπορούσε να πει. Ή: «Η τεχνολογία σήμερα είναι τόσο ανεπτυγμένη που θα βρει λύσεις».
Είναι κι αυτά κάποιου τύπου επιχειρήματα. Αυτοί που ξέρουν λένε όμως με στοιχεία ότι η κλιματική αλλαγή είναι εδώ, ότι χρόνο με τον χρόνο τα πράγματα μόνο χειροτερεύουν και, επίσης, ότι η Μεσόγειος είναι στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής.
Φέτος όμως έχουμε κι άλλα να σκεφτόμαστε: τη μείωση της παραγωγής σιτηρών σε Ουκρανία, Ρωσία, την απογείωση των τιμών στην ενέργεια, την αύξηση της τιμής των λιπασμάτων (λόγω των τιμών της ενέργειας και του πολέμου) που φέρνει παγκόσμια πτώση της γεωργικής παραγωγής, τα ποταμόπλοια που μεταφέρουν πολύ λιγότερα εμπορεύματα, καθώς γεμίζουν μόνο το ένα τρίτο της χωρητικότητάς τους για να μην «κάτσουν» στον πάτο. Σαν πολλά σύννεφα να μαζεύονται μαζί. Και οι πέτρες της πείνας, για να εμφανίζονται δυο φορές σε μια πενταετία, μπορεί να θέλουν οπωσδήποτε κάτι να μας πουν.
Ας ανησυχήσουμε λοιπόν και λίγο, έστω και χωρίς θυσίες στους θεούς. Κι ας τα ξανασκεφτούμε όλα ξανά από την αρχή. Δεν βλάπτει. Γιατί οι μεγάλες καταστροφές είναι σαν τις επαναστάσεις: ένα τέταρτο πριν συμβούν κανένας δεν πίστευε ότι θα συνέβαιναν.
