Ο Πάπας Φραγκίσκος στη Λέσβο

Ο Πάπας επισκέφθηκε τους πρόσφυγες. Τόπος: η Λέσβος, ένα νησί που απέχει οκτώ ναυτικά μίλια από την Τουρκία. Με τη μνήμη ενός άλλου ξεριζωμού το ’22. Χρόνος: οι Ηνωμένες Πολιτείες μετατρέπουν την Αλεξανδρούπολη σε υπερ-βάση με το βλέμμα στραμμένο στα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα. Ρόλοι μοιράζονται (πάλι): Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία και ΗΠΑ προσφέρονται να εξασφαλίσουν τα σύνορα της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία, ενώ η Μαύρη Θάλασσα, υγρή σκηνή που κάποτε ταξίδευε πολιτισμούς, μαυρίζει από τα πολεμικά πλοία των δυνάμει αντιμαχόμενων. Συγχρόνως ο κ. Ερντογάν, συνεπής στις απειλές του, δηλώνει ότι τα τζαμιά είναι στρατώνες και οι μιναρέδες ξιφολόγχες.

Σε ένα ριζικά άλλο πλαίσιο, στο οποίο εγγράφεται και το δράμα των προσφύγων, ο λόγος του Πάπα ήταν βάλσαμο για τις ψυχές. Το Βατικανό είναι ένα κράτος με παγκόσμια οικονομική, και όχι μόνον, δύναμη, ενώ αν θυμηθούμε τη σύμπλευσή του με τον φασισμό και τον ναζισμό, η παράδοσή του δεν ήταν πάντα δημοκρατική. Ωστόσο υπήρξαν ποντίφικες που έσπασαν την κακή αυτή παράδοση. Οπως ο Ιωάννης ο 23ος, ο Πάπας των φτωχών, που ανοίχτηκε χωρίς διαθέσεις ηγεμονισμού στην ορθοδοξία, και ο Ιωάννης Παύλος, που διάλεξε επίσης τον δύσβατο δρόμο της οικουμενικότητας καλώντας στην Ασίζη και τη θρησκεία βοντού. Σε αυτόν έχει αφιερώσει ο Παζολίνι το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο.

Στα βήματά τους ο Πάπας Φραγκίσκος κατήγγειλε με μετρημένο λόγο τους εμπόρους των εθνών, που σήμερα παρουσιάζονται με τη λεοντή του νεοφιλελευθερισμού. Ασκησε κριτική στην Ευρωπαϊκή Ενωση που θεωρεί ότι δεν την αφορούν τα εκατομμύρια των προσφύγων και οι στρατιωτικοί και οικονομικοί πόλεμοι που τα προκαλούν. Ανανέωσε το οικουμενικό όραμα του Ιωάννη Παύλου και επανέλαβε την ιστορική συγγνώμη του, επεκτείνοντάς την ώς το 1821. Μίλησε με εντυπωσιακή έλλειψη δογματισμού για την πρόσκληση της Ελλάδας από την Ακρόπολη, τον Ολυμπο, το Αγιον Ορος σε ένα ταξίδι με προσανατολισμό προς τα Ανω. Ταύτισε την έρημο όπου κήρυξε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής με την υπαρξιακή έρημο του σήμερα και τη διαχρονική ελπίδα για μια λυτρωτική μεταστροφή. Αναγνώρισε την προσφορά της Ελλάδας στους πρόσφυγες παρ’ όλη τη δύσκολη θέση της.

Εντός της Ιταλίας ο Πάπας επισκέφθηκε τους πρόσφυγες στη Λαμπεντούζα. Σε επίπεδο λόγων ήρθε σε αντίθεση περίπου με τον πρόεδρο Μακρόν για το μεταναστευτικό, που το θεωρεί παγκόσμιο ζήτημα. Μας κάλεσε να βλέπουμε τον ξένο στα μάτια και μας θύμισε το αρχετυπικό ταξίδι του νόστου του Οδυσσέα: Ποια η ελπίδα ενός τέτοιου νόστου για τα εκατομμύρια των περιπλανώμενων, όταν οι πόλεμοι, παλιοί και νέοι, μαίνονται ή καραδοκούν στις χώρες τους, στις χώρες μας;