Αντίστιξη

Η δυτική μουσική αρχίζει κατά τα πρώιμα μεσαιωνικά χρόνια να οργανώνεται πάνω στις προϋπάρχουσες από την αρχαιότητα ελληνικές και εβραϊκές ρίζες. Η προσπάθεια συνεχίζεται για αρκετές γενεές και στα τέλη του 6ου αιώνα μορφοποιείται σε ένα συμπαγές σχήμα που ονομάστηκε γρηγοριανό μέλος, καθώς συνδέθηκε με την παρουσία του πάπα Γρηγορίου Γ΄ στην κεφαλή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Οι γρηγοριανές μελωδίες αναπτύχθηκαν από ανώνυμους εκκλησιαστικούς μουσικούς στους επόμενους αιώνες. Μεταφέρονταν προφορικά από τη μια γενιά στην επόμενη, ώστε να φτάσουν να αριθμούν τις περίπου τρεις χιλιάδες, διεισδύοντας βαθιά στην πνευματική ζωή των χριστιανών και έχοντας καταφέρει να διαμορφώσουν σε μεγάλο βαθμό το εκκλησιαστικό τυπικό, ακόμα και αυτό που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Τα γρηγοριανά άσματα είναι μονωδικά, δηλαδή αποτελούνται από μια μονογραμμική μελωδία, αποφεύγοντας τα μεγάλα άλματα και τις δυναμικές ακουστικές αντιθέσεις. Αποτελούν τη μελοποιημένη προσευχή του βαθιά θρησκευόμενου χριστιανού, μια εξαϋλωμένη θρησκευτική παράκληση εκφρασμένη σε μουσικούς τόνους.

Κατά την υστερομεσαιωνική εποχή γεννιέται η πολυφωνία, γεγονός τεράστιας σπουδαιότητας για τη δυτική μουσική στο σύνολό της. Η πολυφωνία είναι ο μουσικός συνδυασμός δύο ή περισσότερων μελωδικών γραμμών κι έρχεται να προσθέσει την αίσθηση του βάθους στο μουσικό άκουσμα. Διόλου τυχαία, την ίδια περίοδο, η δυτική ευρωπαϊκή ζωγραφική κατακτά την προοπτική και την τρίτη διάσταση στην απεικόνιση του χώρου, χαρίζοντας στους ζωγραφικούς πίνακες την αίσθηση του γεωμετρικού βάθους. Αναπτύσσεται η δυνατότητα να ακούγονται ταυτόχρονα και παράλληλα περισσότερες από μία φωνές που παραμένουν ρυθμικά μαζί, συνδυάζονται, αλληλοπλέκονται και αλληλοσυμπληρώνονται μέσω της αντίστιξης. Η τάση αυτή κορυφώνεται καθ’ όλη την αναγεννησιακή περίοδο, η οποία σαλπίζει και σηματοδοτεί μια πρωτόγνωρη πνευματική αφύπνιση. Η αλλαγή κοσμοειδώλου που συντελείται και οι κοσμογονικές αλλαγές που επέρχονται έχουν πολυφωνική μουσική υπόκρουση και έντονη ανάπτυξη της κοσμικής μουσικής και του χορού.

Την εποχή του Μπαρόκ αναπτύσσεται μια νέα μουσική υφή που αφήνει πίσω της την πολυφωνία και τα πολλά, ανεξάρτητα, αλληλεπιδρώντα μέλη. Πρόκειται για τη μονοφωνία, όπου δεσπόζει μια μόνο μελωδία, η οποία μπορεί να εκτελείται από πολλούς, που… απλά ομοφωνούν. Είναι η εποχή των έντονων θρησκευτικών διεργασιών στους κόλπους της δυτικής Εκκλησίας, της Μεταρρύθμισης και της Αντιμεταρρύθμισης, της ίδρυσης της Ιεράς Εξέτασης και του Τάγματος των Ιησουιτών. Οτιδήποτε ξεφεύγει από την επίσημη γραμμή της παπικής εξουσίας και οποιαδήποτε προσπάθειες να υψωθούν φωνές που σπάζουν τη δογματική ομοφωνία διώκονται απηνώς, πολύ συχνά καταδικάζονται σε θάνατο.

Οποιαδήποτε ομοιότητα ή αντιστοιχία των παραπάνω με τα συμβαίνοντα στον εγχώριο Τύπο και τα ΜΜΕ είναι απλώς συμπτωματική.

* (Ph.D.)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης