Ο Ησίοδος μας λέει ότι παιδιά της Νύχτας, μιας τρισυπόστατης θεότητας, ήταν οι Μοίρες, οι θεές της τύχης, που κατοικούσαν στη λίμνη μιας σπηλιάς του ουρανού. Το όνομά τους σημαίνει «μέρος», και ο αριθμός τους ήταν τρεις -όπως ισχυρίζονται οι ορφικοί- που ανταποκρίνονταν στα τρία «μέρη» της σελήνης(*).
Η πρώτη Μοίρα ονομάζεται Κλωθώ, η δεύτερη ονομάζεται Λάχεσις, η «απονέμουσα», και η τρίτη Ατροπος, η «αναπότρεπτη». Η Ατροπος δεν επιτρέπει καμία απολύτως μεταβολή στην τύχη των ανθρώπων που έχουν καθορίσει οι άλλες δύο Μοίρες. Αυτό που κλώθουν οι Μοίρες είναι της ζωής μας οι μέρες, από τις οποίες μία θα σταθεί η αναπότρεπτη μοίρα του θανάτου. Πόσο μάκρος θα έχει το νήμα κάθε θνητού εξαρτάται απ’ αυτές. Ούτε και ο Ζευς ακόμα δεν μπορεί να μεταβάλει κάτι.
Η δύναμη των Μοιρών ανάγεται πιθανώς σε παλαιότερη εποχή από την κυριαρχία του Δία. Ωστόσο, έχει κυλήσει πολύς χρόνος από αυτά που μας έλεγε η ελληνική μυθολογία, αλλά το πρόβλημα του χρόνου όπως το αντιλαμβάνονται οι θνητοί (δηλαδή οι βρωτοί, κατά τους αρχαίους Ελληνες) παραμένει και θα συνεχίσει να παραμένει μελλοντικά. Ηδη, ο χρόνος που έχει ο κάθε θνητός, από τη στιγμή της γέννησής του μέχρι τη στιγμή της αποχώρησης από ετούτη τη ζωή, αποτελεί τη μόνη του περιουσία, η οποία δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί, να υπολογιστεί, να φορολογηθεί από κανέναν και για τον οποιονδήποτε λόγο. Μπορεί όμως να κλαπεί. Με ποιον τρόπο;
Μέσω της κλοπής της προσοχής του κάθε ανθρώπου. Και στο σημείο αυτό εισέρχεται η έννοια της προσοχής (attention). Η προσοχή αποτελεί το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο των ζωντανών ανθρώπων, που στα χρόνια μας (της ατέλειωτης ποσοτικοποίησης των πάντων ούτως ώστε να αποκτήσουν μια ανταλλακτική αξία) διαμορφώνει την οικονομία της προσοχής (attention economy)(**). Κατά τους ειδικούς, η οικονομία της προσοχής αποτελεί μια προσέγγιση στη διαχείριση της πληροφορίας που χειρίζεται την ανθρώπινη προσοχή σαν ένα σπάνιο εμπόρευμα, εφαρμόζοντας την οικονομική θεωρία ώστε να λύσει προβλήματα διαχείρισης της πληροφορίας. Η προσοχή αποτελεί έναν πόρο, και οι άνθρωποι διαθέτουν πολύ μεγάλες ποσότητες προσοχής, και ταυτόχρονα αποτελεί έναν παράγοντα που περιορίζει την κατανάλωση της (όποιας) πληροφορίας.
Οι μεγάλες ιδιωτικές ψηφιακές πλατφόρμες μάς λένε ότι λειτουργούν ως διαμεσολαβητές της επικοινωνίας. Αυτό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες παρλαπίπες. Οι ιδιοκτήτες αυτοί συλλέγουν τεχνολογικά τις ψηφιακές ταυτότητες αυτών που νομίζουν ότι επικοινωνούν με άλλους ανθρώπους και τις πουλάνε στον πρώτο ενδιαφερόμενο, ξεκινώντας από τους διαφημιστές. Αυτοί είναι οι πραγματικοί κλέφτες της προσοχής των ανθρώπων που νομίζουν ότι επικοινωνούν μεταξύ τους. Και έτσι προχωρά η εθελοδουλεία – με τα χεράκια τους οι «συνδεδεμένοι» πλουτίζουν ασύστολα τις ιδιωτικές πλατφόρμες. Ακούει κανείς;
(*) Βλέπε Καρλ Κερένυι, Η μυθολογία των Ελλήνων, Εκδόσεις Γαλαξία, Αθήνα 1968, σελ. 45.
(**) Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Attention_economy
*** ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
