Εζησα τη νεανική μου ηλικία μέσα σε μια πρωτοφανή κινηματογραφική εποχή. Μερικά από τα πιο σημαντικά κινήματα και σχολές γεννήθηκαν εκείνες τις δεκαετίες. Στην Ευρώπη, την Αμερική, την Ασία – σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Κι όλες αυτές τις ταινίες και τους μεγάλους δημιουργούς του κινηματογράφου είχα την τύχη να τους σπουδάσω στις αίθουσες πριν το κάνω επίσημα στο Πανεπιστήμιο.
Κι όμως, στο βάθος η μεγάλη μου αδυναμία ήταν πάντα οι ταινίες είδους. Ολοι ξέρουν τι είναι μια ταινία είδους, παρ’ όλο που σπάνια επιχειρήθηκε από τους ειδικούς ένας αξιοπρεπής ορισμός της. Μου άρεσαν τα τολμηρά ερωτικά δράματα, οι τρελές κωμωδίες, τα γουέστερν, οι περιπέτειες, αλλά παθιαζόμουν κυριολεκτικά με αστυνομικά, θρίλερ, φιλμ νουάρ και ταινίες φαντασίας κάθε κατηγορίας. Και μαζί με τα μεγάλα σκηνοθετικά ονόματα, σχημάτιζα και τις δικές μου λίστες κάποιων «άγνωστων» ονομάτων και ταινιών που υπερασπιζόμουν εκδίδοντας μάλιστα και σχετικό περιοδικό.
Τις ταινίες αυτές, τις τόσο αγαπημένες, τις βίωνα εκείνη την εποχή στην Ελλάδα ως «ένοχες απολαύσεις». Σχεδόν πάντα τις αντιμετώπιζαν ως «δεύτερες»: αναλύσεις επί αναλύσεων για τις αυστηρά «καλλιτεχνικές» κι ένα ξεπέταγμα κάποιων αράδων γι’ αυτές τις «ταπεινές». Επρεπε να βρεθώ χρόνια αργότερα στο Παρίσι, στη Γαλλική Ταινιοθήκη, για να βιώσω… την τέλεια απενοχοποίηση! Να μπορώ να απολαύσω τις αγαπημένες μου ταινίες σε άψογες κόπιες, συνήθως μετά τα μεσάνυχτα, στον κατεξοχήν Ναό του Κινηματογράφου! Να βλέπω Γκοντάρ στις δέκα το βράδυ και Ζακ Τουρνέρ ή Ντον Σαρπ στις δώδεκα!
Σήμερα, ως σκηνοθέτης και καθηγητής Κινηματογράφου, αναρωτιέμαι κάνοντας τον απολογισμό μπροστά στους φοιτητές μου: Τι διδάχτηκα τελικά μέσα από αυτές τις ταινίες που να αξίζει να το μάθουν κι αυτοί;
Διδάχτηκα την αξία του μύθου, της ιστορίας. Ο μύθος, τα πρόσωπα, οι χαρακτήρες, η εξέλιξη της πλοκής, οι συγκρούσεις, η λύση, το «μήνυμα», όλα να δείχνονται μέσα από την ιστορία. Να τελειώνει η ταινία και να νιώθεις μια πληρότητα, να μη χρειάζεσαι καμιά σκηνοθετική ανάλυση ή επεξήγηση!
Διδάχτηκα τη σοφία να μπορείς να προσαρμόζεις το στιλ, το ύφος στις ανάγκες της ιστορίας – και όχι το αντίστροφο. Να μη χρησιμοποιείς την ιστορία ως πρόφαση για να δείξεις πόσο σπουδαίος σκηνοθέτης είσαι, αλλά να το δείχνεις οικοδομώντας και συνδυάζοντας άψογα όλα τα στοιχεία της ιστορίας σου.
Διδάχτηκα και τον σεβασμό στον θεατή. Αν ένα πλάνο δεν είναι απόλυτα απαραίτητο και μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς καμιά συνέπεια για την ταινία, τότε σημαίνει ότι είναι άχρηστο. Πράγμα που ο Χίτσκοκ διατύπωνε λιγότερο κομψά: «Ο σκηνοθέτης πρέπει να παίρνει υπόψη του και την ανάγκη της κένωσης της ουροδόχου κύστης του θεατή»!
Νιώθω μεγάλη χαρά που αυτές οι φτωχές, ταπεινές ταινίες κυκλοφορούν πλέον σε υπερπολυτελή blu-ray με σχόλια και κριτικές, επισκιάζοντας σε πωλήσεις πολλές από τις πλούσιες πρωτοκλασάτες: χωρίς σοβαροφάνεια και ιδεολογικές και αισθητικές προκαταλήψεις, βρίσκουν τη θέση που τους αξίζει στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου.
*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens
