Του Αδάμ Αδαμόπουλου *
Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης παρουσίασε χθες σε παγκόσμια πρεμιέρα την ταινία τεκμηρίωσης «Τι μου έμαθε ένα χταπόδι» («My octopus teacher», 2020) των Πίπα Ερλις και Τζέιμς Ριντ. Επρόκειτο να αποτελέσει την ταινία έναρξης του 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τον περασμένο Μάρτιο, που δεν πραγματοποιήθηκε λόγω των περιοριστικών μέτρων. Η ταινία συμμετείχε στο κεντρικό αφιέρωμα του Φεστιβάλ με τον τίτλο «Ανθρωπόκαινος» με στόχο την ανάδειξη της ληστρικής, αλόγιστης, κοντόφθαλμης και παράλογης αντιμετώπισης του πλανήτη από τον άνθρωπο.
Ο όρος «Ανθρωπόκαινος» (Anthropocene: «άνθρωπος» + «καινός») εισήχθη το 2000 από τους διαπρεπείς επιστήμονες Πολ Κρούτζεν και Γιουτζίν Στέρμερ για να περιγράψει τη νέα γεωλογική εποχή, όπου οι λειτουργίες του πλανήτη κυριαρχούνται και καθορίζονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα και τις πρωτοφανούς μεγέθους οικολογικές επιπτώσεις που αυτή συνεπάγεται.
Ο έμπειρος δύτης Κρεγκ Φόστερ πραγματοποιούσε επί έναν χρόνο πολύωρες καταδύσεις στο Ακρωτήρι των Καταιγίδων στα παράλια της Νότιας Αφρικής για να συναντιέται με ένα χταπόδι. Από την επαφή αυτήν έμαθε πάρα πολλά και είναι ευτύχημα ότι κατάφερε να τα κινηματογραφήσει και να τα μεταφέρει σε όλους εμάς. Η σχέση που αναπτύχθηκε ανάμεσα στο χταπόδι και τον άνθρωπο ήταν στενή, θερμή, ειλικρινής, αμοιβαία.
Συναντήθηκαν όχι μόνο οι διάνοιες και οι σκέψεις τους, αλλά μοιράστηκαν συναισθήματα. Βίωσαν από κοινού την έννοια της φιλίας, του σεβασμού, της ανταπόκρισης, της ανταπόδοσης. Σταδιακά, ανοίχτηκαν ο ένας στον άλλο, μοιράστηκαν δύσκολες καταστάσεις, στιγμές αμηχανίας, επιφυλακτικότητας, φόβου και αγωνίας, αλλά και στιγμές ανείπωτης τρυφερότητας και αμοιβαίας ψυχικής ένωσης.
Το χταπόδι είναι θηλυκό. Ο Φόστερ την παρατηρεί καθώς ζευγαρώνει και αργότερα καθώς γεννά τα περίπου μισό εκατομμύριο αυγά της. Το χταπόδι ίσως ξέρει ή ίσως διαισθάνεται ότι μετά από αυτό ολοκληρώνεται ο βιολογικός της κύκλος και αφήνεται (εκούσια;) να γίνει βορά σε ένα είδος καρχαρία, ο οποίος αποτελεί τον κύριο θηρευτή της. Πριν από αυτό έχει προσφέρει ένα μοναδικό αγκάλιασμα στο Φόστερ, εν είδει οριστικού αποχαιρετισμού.
Δεν είναι λίγα αυτά που μάθαμε από ένα απλό χταπόδι. Με κυριότερο ίσως ότι ο άνθρωπος δεν είναι ούτε καλύτερος ούτε σημαντικότερος ούτε ανώτερος από αυτό. Και ότι η ανθρώπινη ευφυΐα και ο ανθρώπινος ψυχισμός αποτελούν ένα δείγμα από τα πάμπολλα είδη ευφυΐας και ψυχισμού που έχουν αναπτυχθεί, εδώ, στον πλανήτη μας.
Το τραγούδι των Μπιτλς «Octapus’s garden» («Ο κήπος του χταποδιού») ξεκινά με τους στίχους «Θα ’θελα να ’μαι / κάτω από τη θάλασσα / σε έναν κήπο χταποδιού / στη σκιά». Ο κήπος του χταποδιού θα μπορούσε κάλλιστα να είναι «ο κήπος της Γνώσης» και «ο κήπος της Εδέμ» μαζί.
* (Ph.D.)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
-320x213.png)
