Ο ρυθμός του Κόσμου

Στις 16 Απριλίου 1896 πεθαίνει στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής «Δρομοκαΐτειο» ο Γεώργιος Βιζυηνός (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Γεώργιου Μιχαηλίδη, καταγόμενου από τη Βιζύη της Θράκης). Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, στα μέσα Απριλίου του 1892, είχε εμφανίσει έκδηλα συμπτώματα νευρασθένειας, με συνέπεια τον εγκλεισμό του στο «Δρομοκαΐτειο», λόγω του παράφορου ερωτικού του πάθους για τη δεκατετράχρονη (ή κατ’ άλλους δωδεκάχρονη) Μπετίνα Φραβασίλη. Ενα πάθος που τον οδήγησε σε δυο απόπειρες αυτοκτονίας, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής (εφημερίδα «Ακρόπολις»).

Εγκλειστος επί τετραετία, ο Βιζυηνός δεν έπαψε να συγγράφει. Στο έργο εκείνης της περιόδου, που ο βιογράφος του Ν. Βασιλειάδης τιτλοφόρησε «Στίχοι γραμμένοι στο φρενοκομείο», περιλαμβάνεται και το ποίημα «Το φάσμα μου» με έναν από τους πλέον γνωστούς στίχους της ελληνικής ποίησης: «Και από τότε, που θρηνώ / το ξανθό και γαλανό / και ουράνιο φως μου, / μετεβλήθη εντός μου / και ο ρυθμός του κόσμου».

Ακόμα και σε συνθήκες πολύχρονου εγκλεισμού, ακόμα και υπό αυστηρό περιορισμό στη θλιβερή απομόνωση ενός ψυχιατρείου, ο άνθρωπος της Τέχνης θα βρει τον τρόπο να εκδηλώσει και να εκδιπλώσει τη δημιουργική του ζέση, να μετουσιώσει τα πάθη και τις αγωνίες του και να παράγει Τέχνη. Την Τέχνη που τον ανυψώνει, που τον απογειώνει από τα σπάταλα και τα τετριμμένα και μαζί μ’ αυτόν παρασέρνει και μας τους ακολούθους του, σε μια υψηλότερη, ανώτερη πνευματική σφαίρα. Θέλει αρετή και τόλμη η Τέχνη· απαιτεί θυσίες. Προϋποθέτει την απάρνηση του εαυτού και την υπέρβαση του «εγώ», προκειμένου να προσλάβουμε, να κατανοήσουμε, να ενσωματώσουμε και να βιώσουμε τον υπερβατικό της χαρακτήρα και να μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε τα φτερά που μας προσφέρει για να πραγματοποιήσουμε τα ψυχικά και πνευματικά άλματα τα οποία μας καλεί να αποτολμήσουμε.

Οχι. Δεν είναι περιττός ο άνθρωπος της Τέχνης – και ας τον εξόρισε ο Πλάτων από την «ιδανική» Πολιτεία του. Εσφαλε ο μέγας φιλόσοφος και το γνώριζε πολύ καλά και ο ίδιος. Διαφορετικά δεν θα φρόντιζε πολύ συνειδητά οι περίφημοι Διάλογοί του να είναι κείμενα όχι μόνο βαθιά φιλοσοφικά, αλλά ταυτόχρονα πλούσια λογοτεχνικά και καλοδουλεμένα. Τέχνη υπήρξε και μέσα στο Αουσβιτς και μετά από αυτό. Γιατί αυτό είναι ο άνθρωπος. Ακόμα κι αν βιώνει την τραγικότερη συνθήκη, είναι η Τέχνη που τον στέργει και τον συντροφεύει.

Μέσα στον ορυμαγδό των δραματικών συνθηκών που βιώνει παγκοσμίως η ανθρωπότητα τους τελευταίους μήνες, φαίνεται ότι στα καθ’ ημάς κάποιοι λησμόνησαν αυτούς που ιχνηλατούν τον ρυθμό του Κόσμου, τους ανθρώπους της Τέχνης. Ενώνουμε τη φωνή μας μαζί τους.

* (Ph.D.)², αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης