Στις 21 Δεκεμβρίου 1375 πεθαίνει ο Ιταλός συγγραφέας Τζοβάνι Μποκάτσιο, γνωστότερος ως Βοκάκιος. Πρόκειται για τον πλέον αναγνωρισμένο μαθητή του Πετράρχη, τον οποίο ακολούθησε σε ολόκληρη τη ζωή του. Ο Βοκάκιος διέγραψε τη δική του ξεχωριστή πορεία στα λογοτεχνικά δρώμενα της εποχής του, ώστε να θεωρείται ένας από τους κυριότερους προπομπούς του αναγεννησιακού ουμανισμού.
Ο δρόμος έχει ανοίξει με τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη: η ουμανιστική ποίηση διατηρεί υψηλό ύφος, σφιχτή δομή και μια ροή προς τα εμπρός, χωρίς να λείπει μια ιδιαίτερη σπουδή για την ομοιοκαταληξία. Εννοιολογικά, η ποίηση αυτή πραγματεύεται τον σύγχρονο αναγεννησιακό άνθρωπο, ο οποίος εκκινώντας από τον κόσμο του κακού και της αμαρτίας, περιπλανώμενος μέσα από ένα ταξίδι γνώσης και άσκησης αυτογνωσίας και αυτοσυνείδησης, οδηγείται τελικά στον εξαγνισμό και τη λύτρωση: στην «εκτυφλωτική θέαση του Θεού».
Η «Θεία Κωμωδία» προβάλλει το ουμανιστικό πρότυπο της Αναγέννησης, το πέρασμα από την εποχή του σκοτεινού Μεσαίωνα στην εποχή του Φωτός, μεταφέροντας στον αναγνώστη του ποιήματος όλη την επίπονη προσπάθεια που απαιτείται για τη μετάβαση αυτή, δίνοντας μια ξεκάθαρη εικόνα της πολύπλευρης μεσαιωνικής κρίσης, από τη μια, και τα προτάγματα της νέας εποχής για αλήθεια, δικαιοσύνη και ηθική ανύψωση από την άλλη.
Αντίστοιχα, ο Πετράρχης δίνει τη δική του απάντηση στη στενή οπτική του μεσαιωνικού κόσμου, τον πουριτανισμό και την απάρνηση των ανθρώπινων επιθυμιών που τον χαρακτηρίζει. Δημιουργεί έναν κόσμο όπου ψυχή, πνεύμα και σώμα ισορροπούν αρμονικά. Εναν κόσμο απλό, φωτεινό, εξευγενισμένο και ταυτόχρονα αέρινο, ουράνιο, ερωτικό και αισθησιακό, δοξάζοντας έτσι το αναγεννησιακό πρότυπο για τον εναρμονισμένο με τη φύση αλλά και τον εαυτό του άνθρωπο: Εναν άνθρωπο που δεν (αυτο)-περιορίζεται από τη θρησκοληψία και τον μυστικισμό του Μεσαίωνα. Εναν άνθρωπο, κύριο της τύχης του, που αναγνωρίζει, χαίρεται και υμνεί την ομορφιά της φύσης και της εγκόσμιας ζωής, που αρνείται να αποτελέσει απλό έρμαιο της θείας πρόνοιας ως αμαρτωλός, ταπεινός και αβοήθητος.
Ο «Μαύρος Θάνατος», αυτή η φρικτή επιδημία πανώλης που συντάραξε την Ευρώπη από το 1348 και για πολλές δεκαετίες μετέπειτα, αφανίζοντας σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού της, αποτελεί για τον Βοκάκιο το ιστορικό υπόβαθρο στο οποίο τοποθετεί το «Δεκαήμερον». Κείμενο πολυπρόσωπο σε ό,τι αφορά τον αριθμό των χαρακτήρων, πολυεπίπεδο και πολυδιάστατο στην πλοκή, πολύγλωσσο ως προς τις γλωσσικές οπτικές ανάπτυξης, πολυμορφικό ως προς το υιοθετούμενο κάθε φορά ύφος. Εκεί αντιπαραβάλλονται η αναγεννησιακή πνευματικότητα, ο ανθρωποκεντρισμός, η ανοικτότητα και η πολυφωνία στην οίηση, τον θεοκρατικό δογματισμό, την περιχαράκωση και τη μονωδία του Μεσαίωνα.
* (Ph.D.)2, Αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
