ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Δημήτρης Παναγιωτάτος
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Υπήρξε μια ταινία που όταν προβλήθηκε προκάλεσε σάλο ακόμα και στο Παρίσι της δεκαετίας του 1970. Ημουν τότε φοιτητής στο πανεπιστήμιο της Βενσέν, όταν είδα στον κινηματογράφο τον περιβόητο «Θυρωρό της νύχτας» (1973) της Λιλιάνας Καβάνι.

Ο Μαξ, πρώην αξιωματικός των SS, δουλεύει μετά τον πόλεμο ως θυρωρός σ’ ένα ξενοδοχείο της Βιέννης. Ενας διευθυντής ορχήστρας με τη γυναίκα του, Λουτσία, φτάνει στο ξενοδοχείο για να παρουσιάσει μια όπερα του Μότσαρτ. Ο Μαξ αναγνωρίζει στη Λουτσία το δεκαπεντάχρονο κορίτσι –έγκλειστο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης– που ο ίδιος είχε βιάσει και μυήσει σε σχέσεις σαδομαζοχιστικού χαρακτήρα. Η Λουτσία βρίσκει μια δικαιολογία για να μείνει στη Βιέννη, συναντά τον πρώην δήμιό της και ξαναγίνεται το «κοριτσάκι» του για να ζωντανέψει πάλι μαζί του το παρελθόν.

Πολλοί θαύμασαν την ταινία για την τολμηρότητα του θέματός της «να απελευθερώσει τις ερωτικές ενορμήσεις που εδρεύουν στην ανθρώπινη ψυχή» (sic), συγκρίνοντάς την μάλιστα με τον Βισκόντι και την ταινία του «Οι Καταδικασμένοι»!

Αλλοι κατηγόρησαν την Καβάνι για μια «διεστραμμένη γοητεία» που της προκαλεί ο ναζισμός και οι σχέσεις εξουσίας και υποταγής. Σ’ ένα περιοδικό που κυκλοφορούσαμε εκείνα τα χρόνια, με συνεργάτη τον Αλέν Μπαντιού, είχαμε γράψει: «Ο βιασμός ενός δεκαπεντάχρονου κοριτσιού, μέσα σε συνθήκες απόλυτης βίας και φόβου, είναι έκφραση της πιο ακραίας εξουσιαστικής μανίας, της πιο αποτρόπαιης άσκησης πατριαρχικής εξουσίας – και είναι αυτή που αλλοτριώνει τις ανθρώπινες σχέσεις και όχι οι όποιες ερωτικές ενορμήσεις μιας δήθεν “αιώνιας, αμετάβλητης ανθρώπινης φύσης”».

Αλλοι, ευφυώς, βρήκαν αναλογίες ανάμεσα στην ταινία της Καβάνι και το Σύνδρομο της Στοκχόλμης, μια κατάσταση κατά την οποία το θύμα, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες εξαναγκασμού και φόβου για τη ζωή του, υποστηρίζει τον θύτη του και αρνείται να τον καταδώσει, μπορεί δε να φτάσει και μέχρι του σημείου να ταυτιστεί μαζί του.

Γιατί τα θυμήθηκα τώρα όλα αυτά;

Τα θυμάμαι κάθε φορά που κάποιοι άνθρωποι καλούνται να εκφράσουν τις επιλογές τους, όπως στις εκλογές, για παράδειγμα.

Να ψηφίζεις για την ιδεολογία σου είναι ωραίο αλλά και σπάνιο.

Να ψηφίζεις για το συμφέρον σου είναι συνηθισμένο, αλλά και απόλυτα κατανοητό.

Να στηρίζεις τον εκμεταλλευτή σου όταν κινδυνεύεις, το καταλάβαμε μετά το Σύνδρομο της Στοκχόλμης.

Αλλά να τον στηρίζεις χωρίς να σε απειλεί κανείς, χωρίς καν να σε υποχρεώνει να το κάνεις, κι όμως εσύ να το κάνεις, κόντρα στη μνήμη και κόντρα στη λογική, πείτε μου, τι μυστήριο σύνδρομο είναι αυτό;

*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens