Φινεγκανική Ευρώπη

Απεβίωσε προ ημερών ο βραβευμένος με το Νόμπελ Φυσικής το 1969, Αμερικανός φυσικός Μάρεϊ Γκελ-Μαν. Ηταν αυτός που κατά τη δεκαετία του 1960 πρότεινε ότι σωματίδια όπως τα πρωτόνια και τα νετρόνια δεν αποτελούν τους στοιχειώδεις, δομικούς «λίθους» της ύλης, αλλά και αυτά με τη σειρά τους αποτελούνται από άλλα, πιο θεμελιώδη, σωματίδια.

Το 1963, όταν ο Γκελ-Μαν πάσχιζε να βρει ένα όνομα που να ταιριάζει σε αυτά τα νέα σωματίδια που σκόπευε να εισαγάγει, διάβασε στο βιβλίο «Finnegans Wake», του Τζέιμς Τζόις, το εξής χωρίο: «Three quarks for Muster Mark! / Sure he has not got much of a bark / And sure any he has it’s all beside the mark».

Η λέξη «quarks» (κουάρκς) καρφώθηκε στο μυαλό του και με αυτήν «βάπτισε» τα νέα σωματίδια, η ύπαρξη των οποίων επιβεβαιώθηκε πειραματικά στα κατοπινά χρόνια. Σήμερα αναγνωρίζουμε συνολικά έξι κουάρκ, με τις ονομασίες «πάνω», «κάτω», «παράδοξο», «γοητευτικό», «κορυφαίο» και «πυθμένιο». Δύο «πάνω» και ένα «κάτω» κουάρκ φτιάχνουν ένα πρωτόνιο, ενώ δύο «κάτω» και ένα «πάνω» φτιάχνουν ένα νετρόνιο.

Η πλοκή του «Finnegans Wake» διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια μιας νύχτας, που η οικογένεια Φίννεγκαν ξαγρυπνά με τους φίλους της τον νεκρό πατριάρχη της, έχοντας αποθέσει ένα μπουκάλι ουίσκι στο πλευρό του, καθώς ο νεκρός ήταν γερός πότης. Σε έναν έντονο καβγά που ξεσπά, κάποιος εκσφενδονίζει το μπουκάλι με το ουίσκι, το οποίο σπάζοντας αφήνει μια σταγόνα του να πέσει στα χείλη του νεκρού. Αυτός ζωντανεύει και σηκώνεται, προκαλώντας την αντίδραση συγγενών και φίλων οι οποίοι θορυβημένοι του υποδεικνύουν να επιστρέψει εκεί που ήταν!

Το βιβλίο γράφτηκε σε μια επινοημένη από τον Τζόις γλώσσα, τα «φινεγκανικά», μια γλώσσα ετεροσύνθετη, γεμάτη αναγραμματισμούς, λογοπαίγνια, αντιθέσεις και νεολογισμούς, μια γλώσσα εν τέλει αμετάφραστη, όπως είχε δηλώσει ο Ελευθέριος Ανευλαβής που επιχείρησε μια εργώδη ελληνική μετάφραση («Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν», Κάκτος, 2013).

Οπως έδειξαν οι πρόσφατες ευρωεκλογές, το πτώμα που κείται μπροστά μας είναι η Ευρώπη και οι ιδέες της. Μια Ευρώπη που ωστόσο είναι έτοιμη ν’ αναστηθεί. Αρκεί, μέσα στον καβγά που κάνουμε πάνω από το πτώμα της, να στάξει μια σταγόνα από το «νερό της ζωής» (αυτό σημαίνει ουίσκι στα γαελικά) και να συνεννοηθούμε σε μια πολυεπίπεδη φινεγκανική ευρωγλώσσα, που να μπορεί να περιγράψει ενοποιητικά την ευρωπαϊκή ποικιλόμορφη και πολύχρωμη συνθετότητα και όπου όροι όπως άμεση δημοκρατία, αλληλεγγύη, ισότητα, δικαιοσύνη δεν θα είναι (πια) κενοί περιεχομένου.

* (Ph.D.)², αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης