Βρέθηκα έξω από ένα multiplex σινεμά, τη στιγμή που ένα ζευγάρι αναρωτιόταν ποια ταινία να διαλέξει. «Πάμε σ’ εκείνη που έχει τα περισσότερα αστεράκια!», πρότεινε ο άντρας.
Πιστεύω στην κριτική, αλλά χωρίς τα αστεράκια της. Ακόμα και η καλύτερη κριτική αδικεί τον εαυτό της όταν συνοδεύεται από 1, 2, 3, 4 ή 5 αστεράκια. Τόσα είναι όλα κι όλα. Μόνο πέντε! Και, δυστυχώς, το μάτι πέφτει πάνω σ’ αυτά, σε βάρος πολλές φορές της ίδιας της κριτικής.
Αναρωτιέμαι, αλήθεια, πώς είναι δυνατόν να τσουβαλιάζονται, κυριολεκτικά, σ’ αυτό το προκρούστειο κρεβάτι της προκάτ βαθμολογίας όλες ανεξαιρέτως οι ταινίες που πρόκειται να προβληθούν στις αίθουσες. Είναι λογικό μια τόσο περιοριστική και προκλητικά αυθαίρετη διαβάθμιση να μπορεί να αξιολογήσει στοιχειωδώς και σε βάθος χρόνου τον κινηματογράφο;
Φυσικά και δεν μπορεί.
Αν τα κλασικά αριστουργήματα μονοπωλούν 4 και 5 αστεράκια και οι πολύ καλές ταινίες 3, τι μένει για τις υπόλοιπες; Και ωστόσο, κάθε βδομάδα βλέπουμε να αραδιάζονται με τη μεγαλύτερη ευκολία 3, 4 (ακόμα και 5) αστεράκια σε ταινίες που δεν ξέρουμε αν θα θυμόμαστε… του χρόνου! Ετσι, όμως, τα κλασικά αριστουργήματα εξισώνονται με εντελώς αμφίβολες επιλογές. Στην περίπτωση μάλιστα που συγκρίνει κανείς μεταξύ τους βαθμολογίες παλαιότερων χρόνων, θα μείνει κατάπληκτος από το πρωτοφανές βαθμολογικό αλαλούμ που προκύπτει συμπερασματικά.
Τι εξυπηρετούν άραγε τα αστεράκια; Ισως απλώς την ανάγκη της αγοράς να χρησιμοποιεί τις ταινίες σαν άλογα κούρσας στον ιππόδρομο, μέσα από έναν συγκεντρωτικό πίνακα στιγμιαίας, ευκαιριακής αξιολόγησης.
Είναι, στ’ αλήθεια, αναγκαίο αυτό; Αν στο τέλος κάθε κριτικής, αντί για αστεράκια, υπήρχε συμπυκνωμένη η γνώμη του κριτικού (το «διά ταύτα», δηλαδή) σε μια παράγραφο 20-30 λέξεων, μια τέτοια σύντομη πληροφόρηση δεν θα ήταν πολύ πιο ουσιαστική και για τον ίδιο τον κριτικό και για τον υποψήφιο θεατή (αλλά και για τον κρινόμενο);
Και κάποια ερωτήματα που αφορούν άλλες τέχνες: Διανοήθηκε ποτέ κανείς να βάλει αστεράκια… στον Ουγκό ή τον Ντοστογιέφσκι (κλασικοί, θα πείτε – το ίδιο όμως κλασικοί είναι και ο Αϊζενστάιν και ο Ντράγερ, αλλά αυτοί όταν προβάλλονται στολίζονται με αστεράκια!). Μήπως βαθμολογήθηκαν με αστεράκια ο Φόκνερ, ο Καμί, ο Φίλιπ Ροθ, έστω ο Μονταλμπάν; Μήπως, στο θέατρο, ο Πιραντέλο, ο Μπέκετ, ο Πίντερ, που τα έργα τους παίζονται και ξαναπαίζονται συνεχώς; Τότε, γιατί το σινεμά; Εκτός κι αν ο κινηματογράφος είναι κατώτερη τέχνη και δεν το έχω καταλάβει…
Αν προλάβαινα να μιλήσω στο ζευγάρι του multiplex, θα τους έλεγα: «Εμπιστευθείτε τον εαυτό σας. Συνήθως η αφίσα της ταινίας (που είναι η ψυχή της) και το τρέιλερ είναι αρκετά για να αποφασίσετε. Σε κάθε περίπτωση πάντως, για να κάνετε την επιλογή σας, σβήστε τα αστεράκια κι ανάψτε το φως του μυαλού και της καρδιάς σας».
*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens
