Σενάρια… επιστημονικής φαντασίας!

Πόσες φορές δεν έχω ακούσει ή διαβάσει αυτό το… απόφθεγμα, που κατά κανόνα συνοδεύεται από ειρωνεία ή και οργή: «Aυτά είναι σενάρια… επιστημονικής φαντασίας!».

Συνήθως το επαναλαμβάνουν κάποιοι πολιτικοί όλων των αποχρώσεων και παρατάξεων και πάντα με τον ίδιο σκοπό: να διαψεύσουν κατηγορηματικά ότι κάτι συνέβη ή συμβαίνει ή ό,τι θα μπορούσε ποτέ να συμβεί, επειδή, απλούστατα, ανήκει στο «εξωπραγματικό» είδος της επιστημονικής φαντασίας. Κι όμως, αυτή είναι το κατεξοχήν είδος που όχι μόνο συνδιαλέγεται με την πραγματικότητα, αλλά πολλές φορές την προβλέπει κιόλας!

Η επιστημονική φαντασία ενεργοποιεί τα δυο ξεχωριστά, μοναδικά, χαρίσματα του ανθρώπου: τη φαντασία και τη λογική. Είναι η εξερεύνηση ενός υποθετικού «αν» (η φαντασία) στηριγμένου σε επιστημονική ή επιστημονικοφανή βάση (η λογική).

Ακριβώς επειδή παίζει με επιστημονικές υποθέσεις, συχνά η επιστημονική φαντασία καταλήγει να αποτελεί επιστημονική πραγματικότητα. Τι το «φανταστικό» έχουν σήμερα το ταξίδι στη Σελήνη, το υποβρύχιο και οι άλλες θαυμαστές «φαντασίες» του Ιουλίου Βερν τον 19ο αιώνα;

Αλλά και τον 20ό αιώνα, όταν η επιστημονική φαντασία αναπτύχθηκε και αποτέλεσε αυτόνομο είδος «προφήτεψε» πολλές ανακαλύψεις της επιστήμης και της τεχνολογίας, ενώ συγχρόνως κατέγραψε όλες τις καταστροφικές συνέπειές τους προεκτείνοντάς τες στο εγγύς ή εγγύτατο μέλλον (Αποκάλυψη, πυρηνική καταστροφή, υπερπληθυσμός, προκλητικές κοινωνικές ανισότητες, οικολογική καταστροφή κ.ά.).

O Ζαμιάτιν («Εμείς»), ο Χάξλεϊ («Θαυμαστός καινούργιος κόσμος»), ο Οργουελ («1984»), ο Μπράντμπερι («Φαρενάιτ 451») περιέγραψαν με ανατριχιαστική ακρίβεια όλες τις δυστοπικές, απολυταρχικές κοινωνίες – τόσο κοντά στους σημερινούς εφιάλτες μας.

Ομως το πρώτο εμβληματικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας το έγραψε γυναίκα τον 19ο αιώνα! H Μαίρη Σέλεϊ στον «Φρανκενστάιν» εκφράζει με ιδεώδη τρόπο τη βασική προβληματική του είδους: την αντίφαση επιστήμης – ανθρωπισμού. Η επιστήμη μπορεί τα πάντα… εκτός από το να καλυτερεύσει την ανθρώπινη φύση, που παραμένει αδύναμη ή/και κακή. Μάλιστα, όσο περισσότερο αναπτύσσεται η επιστήμη, τόσο «συρρικνώνονται» οι ανθρώπινες ιδιότητες (και ο άνθρωπος αλλοτριώνεται).

Για ποιον όμως αναπτύσσεται η επιστήμη; Είναι μια «αθώα», ανεξάρτητη από κοινωνικές δομές, ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων; Η επιστημονική φαντασία μάς δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Είναι μια γοητευτική αλλά και ουσιώδης λογοτεχνία της εποχής μας.

Το καλύτερο που θα είχαν λοιπόν να κάνουν όσοι πολιτικοί μας ειρωνεύονται το είδος ως «εξωπραγματικό» θα ήταν να διδαχτούν από την αστείρευτη προφητική του δύναμη. Αν το είχαν κάνει, ίσως να είχαν προβλέψει πολλά από τα δεινά που υπέφερε τα τελευταία χρόνια η χώρα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη και λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα.

Ναι, λατρεύω τα «σενάρια» επιστημονικής φαντασίας. Είναι τόσο φανταστικά αλλά και τόσο αληθινά συγχρόνως! Κρατάει χρόνια η αγάπη μου γι’ αυτά… Σχεδόν μια ολόκληρη ζωή.

*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens