Η Λήδα και οι σέλφις

Το τελευταίο εύρημα που αποκαλύφθηκε κάτω από την τέφρα που σκεπάζει την Πομπηία είναι τόσο υψηλής τεχνικής αρτιότητας που κατέπληξε ακόμα και τους ειδικούς. Πρόκειται για νωπογραφία που αναπαριστά τη σκηνή όπου ο Δίας μεταμορφωμένος σε κύκνο πλησιάζει την πανέμορφη βασίλισσα της Σπάρτης, Λήδα.

Αριστοτεχνική η απόδοση των μορφών, με το βλέμμα της Λήδας να κατευθύνεται προς τον θεατή, προκαλώντας έντονο αισθησιασμό. Η οικία στην οποία βρέθηκε το έργο ανήκε άραγε σε κάποιον εύπορο Ρωμαίο ευγενικής καταγωγής ή σε κάποιον πρώην απελεύθερο που επιθυμούσε να διατρανώσει την κοινωνική του άνοδο;

Η Πομπηία ιδρύθηκε τον 5ο π.Χ. αιώνα στους πρόποδες του Βεζούβιου από Ελληνες αποίκους και κατά την ελληνιστική περίοδο γνώρισε ιδιαίτερη ακμή. Καταστράφηκε ολοσχερώς το 79 μ.Χ., την εποχή που η ρωμαϊκή κυριαρχία είχε φτάσει στο απόγειό της και είχε εμπεδωθεί η Pax Romana.

Η «Ρωμαϊκή Ειρήνη» δεν εμπόδισε τον Βεζούβιο να εκραγεί σκεπάζοντας αυτή την πόλη της ευμάρειας, της διασκέδασης, της σπατάλης και των όμορφων επαύλεων με ένα στρώμα στάχτης και ηφαιστειακών αναβλημάτων πάχους 3 μέτρων. Η ίδια η ύπαρξη της πόλης ξεχάστηκε μέχρι την εκ νέου τυχαία ανακάλυψή της στα τέλη του 16ου αιώνα, κατά τη διάρκεια έργων κατασκευής υδραγωγείου στην περιοχή.

Η νωπογραφία που αποκαλύφθηκε πρόσφατα εμπεριέχει ένα στοιχείο που συνδέει έντονα τις δύο αυτές εποχές: του 1ου μ.Χ. και του 16ου μ.Χ. αιώνα. Τόσο κατά την ελληνιστική όσο και στην αναγεννησιακή περίοδο τα μέλη των ανώτερων τάξεων, προκειμένου να διακηρύξουν την κοινωνική τους υπόσταση προσέφευγαν στην τέχνη. Είτε πρόκειται για την τάξη των Ρωμαίων ευγενών ή των πλούσιων απελεύθερων της αρχαιότητας, είτε για την κοινωνικά ανερχόμενη τάξη των εμπόρων στην Αναγέννηση, η επιλογή είναι μία: υιοθέτηση ενός σπάταλου και επιτηδευμένου τρόπου ζωής, πτυχή του οποίου είναι και η απόκτηση υψηλού επιπέδου έργων τέχνης.

Ωστόσο, υπάρχει μια μεγάλη διαφορά. Τα έργα τέχνης της αρχαιότητας αφορούσαν μυθολογικές εικόνες και λατρευτικές παραστάσεις. Στα νεότερα χρόνια αφορούν (και) προσωπογραφίες κοινών θνητών, σε σκηνές της καθημερινότητας. Πλέον απεικονίζονται ο πλούσιος έμπορος ή η σύζυγός του, οι οποίοι έτσι προσομοιάζονται με τους θεούς και τους μυθικούς ήρωες των αρχαίων έργων.

Κάπως έτσι εκφράζεται καλλιτεχνικά και τονίζεται ακόμα περισσότερο ο ατομοκεντρισμός που διακρίνει τη νεωτερικότητα. Εκτοτε, η διαδρομή μέχρι τον άκρατο, όσο και απατηλό, ναρκισσισμό των σέλφις ήταν απλά θέμα χρόνου και ωρίμανσης των αναγκαίων τεχνολογιών.

* (Ph.D.)2, Επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης