Ο συριακής καταγωγής Λουκιανός του 2ου μ.Χ. αιώνα, εξαίρετος χειριστής της ελληνικής γλώσσας και ιδιαίτερα της αττικής διαλέκτου, ανέπτυξε το είδος του σατιρικού διαλόγου, όπου μιμείται τους φιλοσοφικούς διαλόγους και διακωμωδεί τις φιλοσοφικές διαμάχες της αρχαιότητας. Παράλληλα, αναφέρεται σε μια σειρά καθημερινά θέματα, όπως οι μύθοι και η σχέση του ανθρώπου με το θείο, οι λαϊκές δοξασίες, οι δεισιδαιμονίες, η ανθρώπινη ευπιστία.
Στο κείμενο του Λουκιανού «Φιλοψευδής ή Απιστών», ο Τυχιάδης αναφέρει τη συζήτηση που είχε με κάποιον Ευκράτη, μαθητευόμενο του μάγου Παγκράτη στην Αίγυπτο. Ο Παγκράτης με κάποιες μαγικές λέξεις «ζωντάνευε» άψυχα αντικείμενα, τα έντυνε με ρούχα και τα έκανε να περπατούν σαν άνθρωποι, αναθέτοντάς τους διάφορες αγγαρείες. Στη συνέχεια, με κάποιες άλλες μαγικές λέξεις, επανέφερε τα αντικείμενα στην αρχική τους κατάσταση.
Ως μαθητευόμενος μάγος ο Ευκράτης δεν αντιστάθηκε στον πειρασμό και, εκμεταλλευόμενος την απουσία του δασκάλου του, φόρεσε το μαγικό του καπέλο, «ζωντάνεψε» ένα γουδοχέρι και του ανέθεσε καθήκοντα νεροκουβαλητή. Μόνο που δεν θυμόταν τις μαγικές λέξεις για να το επαναφέρει. Το γουδοχέρι συνέχισε να κουβαλά νερό, πλημμυρίζοντας τον τόπο.
Πάνω στην απελπισία του, ο Ευκράτης έκοψε με ένα τσεκούρι το γουδοχέρι στα δύο, χειροτερεύοντας έτσι την κατάσταση, γιατί και τα δύο μισά γουδοχέρια συνέχιζαν τον ρόλο του νεροκουβαλητή. Φυσικά, στο τέλος της ιστορίας, εμφανίζεται ο Παγκράτης, προφέρει τις απαραίτητες μαγικές λέξεις και αποκαθίσταται η τάξη.
Από τον Λουκιανό εμπνεύστηκε ο Γκέτε το ποίημά του «Μαθητευόμενος μάγος» το 1797 και ο Ντίσνεϊ τη σχετική ιστορία στην ταινία κινουμένων σχεδίων «Φαντασία» το 1940. Αυτό χρησιμοποίησε ως παράδειγμα ο μαθηματικός Νόρμπερτ Βίνερ στο βιβλίο του «Κυβερνητική ή έλεγχος και επικοινωνία στα ζώα και στις μηχανές» το 1948, ακριβώς για να επισημάνει τους κινδύνους που ενέχει η απερισκεψία του μαθητευόμενου μάγου, που αποδεσμεύει δυνάμεις τις οποίες είναι ανίκανος να ελέγξει.
Θέμα ιδιαίτερα επίκαιρο καθώς πυκνώνουν οι συζητήσεις για εισαγωγή εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης στη διακυβέρνηση και στην καθημερινότητα, όπως συνέβη στην Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Διακυβέρνηση που διεξήχθη στο Ντουμπάι στις 11-13 Φεβρουαρίου.
Εκεί τονίστηκε ότι η περαιτέρω ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης και η εισαγωγή της στην καθημερινή πρακτική δεν μπορεί να περιμένει, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να εκδημοκρατιστεί, λαμβάνοντας πρόνοια και για τα ζητήματα ασφαλούς εφαρμογής της, αλλά και για την απώλεια εκατομμυρίων θέσεων εργασίας που συνεπάγεται η υιοθέτηση αυτής της προοπτικής από την κοινωνία.
* (Ph.D.)2, επίκουρου καθηγητή Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
