Προς ναυτιλλομένους

Κατά τη μετάβαση της Δυτικής Ευρώπης στη νεωτερική εποχή το εμπόριο αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς μοχλούς ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Χαράσσονται νέες εμπορικές οδοί διά ξηράς και θαλάσσης, δημιουργούνται παράκτια λιμάνια, αλλά και ένα δίκτυο πλωτών ποταμών και καναλιών που διασχίζουν τον κορμό της ηπειρωτικής Ευρώπης, τροφοδοτώντας παρόχθια εμπορικά κέντρα.

Τα ευρωπαϊκά ποντοπόρα πλοία διασχίζουν πλέον νέες θάλασσες (Ατλαντικός, Ειρηνικός), επισκέπτονται νέες ηπείρους (Αμερική, υπόλοιπο Αφρικής, Ωκεανία), προσεγγίζουν άλλους πολιτισμούς (Ινδία, Κίνα, Ιαπωνία). Αναπτύσσεται ο εμπορικός καπιταλισμός, μέσω του οποίου θα συσσωρευτούν κεφάλαια ώστε κατά τον 18ο αιώνα να αναπτυχθεί με τη σειρά του ο βιομηχανικός καπιταλισμός.

Στη ζώνη του Ατλαντικού το εμπόριο αφορά μεταλλεύματα, όπως χρυσός και άργυρος, αλλά και εξωτικά προϊόντα του Νέου Κόσμου που γίνονται ανάρπαστα στην Ευρώπη. Από την Αφρική μεταφέρονται δούλοι ως φτηνό εργατικό δυναμικό για τις φυτείες και τα μεταλλεία του Νέου Κόσμου, ενώ προς την Αμερική και την Αφρική μεταφέρονται επεξεργασμένα προϊόντα και καταναλωτικά αγαθά.

Από τη ζώνη των Ινδιών και της Ινδονησίας φτάνουν στην Ευρώπη διά θαλάσσης μπαχαρικά και τσάι, παρακάμπτοντας τις ελεγχόμενες από Αραβες και Οθωμανούς χερσαίες οδούς. Παράλληλα, αναπτύσσονται ευρωπαϊκές δραστηριότητες στο τρίγωνο Κίνας, Ιαπωνίας, Ινδονησίας. Ο ρόλος των λιμανιών της Μεσογείου αποδυναμώνεται προς χάριν των λιμανιών της Βορειοδυτικής Ευρώπης. Την ίδια εποχή, η δεσπόζουσα στα θρησκευτικά πράγματα θέση της παπικής Ρώμης κλονίζεται ανεπανόρθωτα με την εκδήλωση της Μεταρρύθμισης.

Ομως, έχει ο καιρός γυρίσματα. Στις μέρες μας, οι θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι χαράσσονται εκ νέου. Στον Βορρά, έχουμε την επιτυχή διάβαση του βορειοδυτικού περάσματος, μέσω των πάγων της Αρκτικής, οι οποίοι έχουν πλέον υποχωρήσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην απαιτούνται παγοθραυστικά για την ασφαλή διέλευση δεξαμενόπλοιων.

Στον Νότο, έχουμε το έντονο κινεζικό επενδυτικό ενδιαφέρον για την Ευρώπη, που περνά από τη Μεσόγειο, αναδεικνύοντας σε σημαντικούς κόμβους τα ελληνικά λιμάνια και τις σιδηροδρομικές υποδομές. Μάλιστα κάποιοι φτάνουν να μιλούν για πρόταση προς τους Κινέζους για διάνοιξη καναλιού που θα δημιουργήσει πλωτή σύνδεση του Δούναβη με το Αιγαίο.

Η αλήθεια είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν καλοβλέπει αυτή την κινεζική διείσδυση στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια. Ισως όμως έχουν δίκιο οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» που σε πρόσφατο άρθρο τους επισημαίνουν ότι είναι η «τιμωρητική» στάση της Ε.Ε. προς την Ελλάδα που έσπρωξε τη χώρα μας προς τον «νέο δρόμο του μεταξιού».

* (Ph.D.)², αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης