Ο πύργος δέσποζε στην περιοχή ανέγερσής του, δημιουργούσε αισθήματα αποτροπής στον εχθρό και ασφάλειας στον άρχοντα-ιδιοκτήτη του και στους υπηκόους του. Επιπλέον αποτελούσε πολιτικό, διοικητικό, στρατιωτικό και πνευματικό κέντρο, στην όποια υποτυπώδη ή πιο προηγμένη μορφή επιτελούνταν οι λειτουργίες αυτές. Συμβολοποιούσε και αποτύπωνε μια συμπυκνωμένη, στέρεη δήλωση εξουσίας.
Στο σκάκι, ο πύργος κατατάσσεται μαζί με τη βασίλισσα στα «βαριά κομμάτια» – είναι ισχυρότερος από τον ίππο και τον αξιωματικό. Οι τέσσερις συνολικά πύργοι καταλαμβάνουν τις τέσσερις γωνίες της σκακιέρας, αποτελούν δε τα μοναδικά κομμάτια με τα οποία μπορεί να εκτελεστεί η κίνηση «ροκέ», κατά την οποία ένας πύργος ανταλλάσσει θέση με τον οικείο βασιλιά, ώστε να προστατευθεί το πολυτιμότερο κομμάτι του παιχνιδιού.
Ο Φραντς Κάφκα, την εποχή του λογοτεχνικού Συμβολισμού, απέδωσε στο βιβλίο του «Ο πύργος» την απόλυτη έκφραση της σκληρής, απρόσωπης και απροσπέλαστης εξουσίας, των αδυσώπητων και απάνθρωπων γραφειοκρατικών μηχανισμών ενός, χωρίς κοινωνικό πρόσημο, ανεξέλεγκτου κράτους.
Από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα του βιβλίου παρακολουθούμε σε μια σπειροειδή κίνηση τις άοκνες, πλην μάταιες, προσπάθειες του χωρομέτρη Κ. να προσεγγίσει τη διοικητική αρχή του Πύργου.
Ο 67μετρος πύργος Γκρένφελ του Λονδίνου με τα 24 πατώματα και τα 120 διαμερίσματα, που έγινε παρανάλωμα του πυρός την περασμένη εβδομάδα, ανεγέρθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Χαρακτηριστικό δείγμα του αρχιτεκτονικού μπρουταλισμού της εποχής, φέρει γραμμικά, ξεκάθαρα, βιομηχανοποιημένα στοιχεία, με εμφανή τα δομικά υλικά.
Το κτίριο εξωραΐστηκε εξωτερικά το 2012, πλην όμως με υλικά και σχεδιασμό που αποδείχθηκαν μοιραία. Τι κι αν οι ένοικοι του κτιρίου εντόπισαν και γνωστοποίησαν εγκαίρως και αρμοδίως τα προβλήματα ασφαλείας, τι κι αν συγκρότησαν ομάδα δράσης ώστε να προωθήσουν τα αιτήματά τους για περισσότερη ασφάλεια;
Εμελλε να βιώσουν τη δική τους καφκική «Δίκη», όπου ένα απρόσωπο και κοινωνικά ανάλγητο σύστημα εξουσίας τούς καταδίκασε σε έναν παράλογο θάνατο. Οπως και στον καφκικό «Πύργο», τηρούνταν οι διαδικασίες και εκτελούνταν οι κανόνες, ανεξάρτητα αν παράγεται ή όχι κάποια κοινωνική ωφέλεια. Για άλλη μια φορά οι «επιταγές των αγορών» κατίσχυσαν των κοινωνικών αναγκών με τραγικά αποτελέσματα.
Ο «Πύργος» γράφτηκε το 1922 και εκδόθηκε το 1926, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Κάφκα, αφού ο Μαξ Μπροντ, εκτελεστής της διαθήκης του, παραβίασε την επιθυμία του συγγραφέα «να καεί το σύνολο του έργου του». Ο λογοτεχνικός «Πύργος» σώθηκε από την πυρά για να καταδείξει τη «Δίκη» των αποκοινωνικοποιημένων μηχανισμών εξουσίας.
* (Ph.D.)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
