Η Σφίγγα της ελληνικής μυθολογίας, όπως λέει ίσως και το όνομά της, είναι αυτή που σφίγγει, που στραγγαλίζει. Κυρίως έφηβους και νέους. Θηβαίους που δεν απαντούν στο αίνιγμά της. Την έχει στείλει η Ηρα, λένε κάποιοι, για να τιμωρήσει τη Θήβα για την παιδοφιλία του Λαΐου, του βασιλιά της, που είχε βιάσει τον Χρύσιππο. Ή ο Διόνυσος γιατί η πόλη δεν τον τιμούσε.
Οποιος και να την έστειλε, όπου και να καθότανε, σε βράχο ή σε κολόνα, η Σφίγγα δεν σταμάταγε το φονικό της έργο. Είχε φτάσει στο σημείο να αρπάξει και τον Αίμονα, τον γιο του Κρέοντα. Και τότε λένε είναι που εκείνος αποφάσισε σε όποιον λύσει το αίνιγμά της και τη σκοτώσει να δώσει τον θρόνο του και την αδελφή του, Ιοκάστη, για γυναίκα. Ο Οιδίποδας τα κατάφερε και έτσι βρήκε τον μπελά του.
Η Σφίγγα τελικά μπορεί να γίνει πρόσχημα. Στον «Τύραννο» ο Οιδίποδας πολύ λογικά ρωτά τον Κρέοντα, τυπικό εκπρόσωπο της κάθε εξουσίας ανά τους αιώνες, γιατί τόσα χρόνια δεν είχαν ψάξει ποιος ήταν ο δολοφόνος του Λαΐου. Η Σφίγγα προβάλλεται από τον Κρέοντα σαν δικαιολογία απέναντι στο ερώτημα που θέτει εκείνος. Του λέει, δηλαδή, ότι δεν είχαν ψάξει για τον δολοφόνο του Λαΐου γιατί δεν πρόφταιναν.
«Η Σφίγγα ήταν το βασικό μας πρόβλημα που μας έκανε να βλέπουμε τα κοντινά και όχι τα άλλα». Ο Κρέων ξέρει να αποσιωπά, να κουκουλώνει. Αυτή είναι και η διαφορά του με τον Οιδίποδα, που χάνει την εξουσία και τα μάτια του γιατί θέλει με κάθε κόστος να μάθει την αλήθεια, που μέσα από τη συντριβή του θεμελιώνει τον άνθρωπο.
Τι είναι αυτό που ρωτούσε η Σφίγγα τους περαστικούς; Ποιο ήταν το αίνιγμα με το οποίο τους έστηνε την παγίδα της; Η Σφίγγα ρωτούσε να μάθει αν αυτός που έχει απέναντί της ξέρει τι είναι άνθρωπος. Ή αλλιώς ποια είναι η ταυτότητα του όντος αυτού που μεταμορφώνεται συνεχώς. Αν δηλαδή διέθετε ή αναζητούσε το γνώθι σαυτόν.
Ανθρωπος, λέξη επικίνδυνη, πεδίο ναρκοθετημένο τότε και τώρα. Λέξη που όποιος την προφέρει είναι ή κρίνεται ένοχος για τα φοβερότερα. Ενώ ο κόσμος μας βυθίζεται στον ζόφο των υπαρκτών και των απειλούμενων, των φανερών και των κρυφών ή μεταμφιεσμένων πολέμων, εθνικών και εμφύλιων, συλλογικών και ψυχικών, καθώς οι παλιές επιδημίες αποκτούν νέα πρόσωπα και προσωπεία, και η ελευθερία καταντά από ζητούμενη καταζητούμενη, η αναφορά στον άνθρωπο γίνεται όλο και πιο επίφοβη.
Η Σφίγγα μπορεί να αιφνιδιάστηκε τότε, όταν η λέξη αυτή έσπασε την τρομοκρατία της. Εκτοτε ξέρει και παίρνει τα μέτρα της.
