Αυτόν τον καιρό, όλο και κάπου θα τις συναντήσουμε. Δεν περνούν απαρατήρητες, έχουν τον τρόπο τους να προσελκύσουν το βλέμμα. Αν και το σώμα τους δεν ξεπερνά σε μήκος τα λίγα εκατοστά, σχηματίζουν ένα εντυπωσιακό μακρινάρι, όπου πολλές ατομικότητες καταφέρνουν να δημιουργήσουν μια ομαλά κινούμενη συλλογικότητα.
Ο λόγος για την προνύμφη (κάμπια), που είναι το δεύτερο από τα τέσσερα στάδια ενός από τα πλέον παράξενα και δυσερμήνευτα παιχνιδίσματα της φύσης: από το αρχικό, εμβρυϊκό στάδιο του αυγού, θα εκκολαφθεί η προνύμφη, που θα υφάνει το ατομικό της κουκούλι.
Εκεί θα τυλιχτεί μεταμορφωμένη σε χρυσαλλίδα, απ’ όπου θα προκύψει, στο τελικό στάδιο, το ενήλικο έντομο: η πολύχρωμη, λεπτεπίλεπτη και θάλλουσα πεταλούδα, που γιορτάζει την απελευθέρωσή της με έναν αιθέριο χορό.
Το φτερούγισμά της ομορφαίνει τη μέρα μας (όταν δεν προκαλεί θύελλα στο Πεκίνο).
Και άλλα έντομα (μύγα, μέλισσα, μυρμήγκι) διέρχονται από διάφορα στάδια μεταμόρφωσης κατά την ανάπτυξή τους, κανένα όμως με τον μοναδικό, εντυπωσιακό τρόπο ολομεταβολής που συμβαίνει στην πεταλούδα –κάτι που δεν έχει εξηγηθεί ακόμη από την επιστήμη.
Εύλογος ο θαυμασμός μας προς τις αστείρευτες δυνάμεις της βιολογικής εξέλιξης.
Οι έντονοι συμβολισμοί που παράγονται από αυτήν τη διαδικασία απασχόλησαν όλους τους πολιτισμούς και αποτυπώθηκαν στις μυθολογίες τους.
Στην ελληνική μυθολογία η πεταλούδα ονομάζεται «ψυχή». Συσχετίζεται με τις ψυχές των νεκρών, αλλά και με την Ψυχή, μια θνητή που ο Δίας απελευθέρωσε από τον θάνατο.
Παρόμοιοι συσχετισμοί εντοπίζονται σχεδόν παντού, από τα πρώιμα βορειοευρωπαϊκά φύλα, μέχρι και τους Ινδιάνους, τους Αζτέκους και τους Μάγια της προκολομβιανής Αμερικής.
Ο εκούσιος εγκλεισμός της χρυσαλλίδας στο κουκούλι που η ίδια υφαίνει παραπέμπει στον πλατωνικό μύθο του σπηλαίου: ο άνθρωπος, δέσμιος σε ένα σπήλαιο με την πλάτη γυρισμένη προς την έξοδό του, δεν μπορεί να δει το πραγματικό φως, να μετάσχει της αλήθειας, να γίνει σοφότερος.
Απαιτείται μια διαδικασία ενδοσκόπησης, απ’ όπου θα αντλήσει τη δύναμη και τις ικανότητες για να απελευθερωθεί από τα πνευματικά δεσμά του.
«Ηπίολος» είναι η ονομασία που δίνει ο Αριστοτέλης, στο βιβλίο «Των περί τα ζώα ιστοριών», στην πεταλούδα που γυρνοβολάει κοντά στο καντήλι.
Εικάζεται ότι από τη λέξη αυτή ίσως να προήλθε η λατινική λέξη papilio για την πεταλούδα, που με τη σειρά της τροφοδότησε πολλές άλλες λατινογενείς γλώσσες.
Καμιά φορά η πεταλούδα πέφτει πάνω στο φως και καίγεται. Ας είναι.
Αν πρόκειται να συναντηθούμε με τη σοφία, ας είμαστε προετοιμασμένοι και για εγκαύματα.
* (Ph.D.)2, επίκουρος καθηγητής Ιατρικής Φυσικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
