Ο Ντίλαν και ο Φο σύμπτωση με σημασία

Κάποτε έχουν και οι συμπτώσεις τη σημασία τους. Το να βραβεύεται με Νόμπελ Λογοτεχνίας ο Μπομπ Ντίλαν, ακριβώς τη μέρα θανάτου του Ντάριο Φο, Νόμπελ Λογοτεχνίας 1997, ίσως είναι γεγονός που υπερβαίνει την απλή σύμπτωση, του τύπου: Ενα Νόμπελ πεθαίνει ακριβώς τη στιγμή που ένα Νόμπελ γεννιέται. Αλλωστε, τα Νόμπελ ούτε γεννιούνται ούτε πεθαίνουν.

Ετσι και δοθούν, μένουν αθάνατα. Απλώς, επειδή πρόκειται για Νόμπελ Λογοτεχνίας, επιτρέπεται –ποιητική αδεία, κατά κάποιο τρόπο– και κάποιο λογοπαίγνιο.

Ποιο αθέατο, εκ πρώτης όψεως, χαρτί υπάρχει πίσω από τη σύμπτωση: ίδια να πεθαίνει ένας νομπελίστας λογοτεχνίας και να απονέμεται το τελευταίο Νόμπελ Λογοτεχνίας;

Τι κοινό μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον Ντάριο Φο και τον Μπομπ Ντίλαν; Πρώτα πρώτα, το ίδιο το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Μετά, και με των δύο τη βράβευση η Σουηδική Ακαδημία έκανε αυτό που λέμε υπέρβαση των εσκαμμένων, κούνησε τα νερά∙ εδώ θα πρέπει να προσθέσουμε και την παρεμφερή υπέρβαση πέρσι, με τη βράβευση της Λευκορωσίδας δημοσιογράφου Σβετλάνα Αλεξίεβιτς.

Ομως τι άλλο κοινό μπορεί να έχουν ο Φο και ο Ντίλαν; Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος εκπροσωπούν αυτό που λέγεται καθαρή λογοτεχνία.

Ο πρώτος είναι (ήταν) θεατρίνος, με λόγο δηλαδή παραστατικό/φωνητικό∙ το γραφτό του δεν διαβάζεται όπως ένα βιβλίο ούτε απαγγέλλεται όπως ένα ποίημα, για να γίνει έργο πρέπει να παρασταθεί, να παιχτεί. Ο δεύτερος είναι τραγουδοποιός, που ναι μεν η στιχουργική του είναι πολύ κοντά στην ποίηση, αλλά αν δεν ενδυθεί μουσική και δεν παρασταθεί (τραγουδηθεί), ούτε αυτή γίνεται έργο.

Τι συνέβη λοιπόν με τους Φο και Ντίλαν; Συνέβη ότι η Σουηδική Ακαδημία πήγε πριν από τη γραφή, στην κοιτίδα της προφορικού λόγου, του πρωτογενούς, στους αφηγητές/παραμυθάδες και τους τροβαδούρους. Εάν δεν ήταν αυτοί, ο κόσμος μας θα ήταν δίχως μνήμη…