Μισός αιώνας παρά ένα χρόνο

«Περάσανε τα χρόνια φύλλα ή βότσαλα…» γράφει ο Ελύτης στην «Ηλικία της γλαυκής θύμησης», συλλογή «Προσανατολισμοί», 1940. Βέβαια στα 49 χρόνια, σήμερα, από τη χούντα των συνταγματαρχών και αντιστρατήγων και αρεοπαγιτών και αρκετών άλλων που διέφυγαν από τη μνήμη και τις –ελάχιστες έτσι κι αλλιώς– διώξεις, που περιορίστηκαν, κυρίως, στους λεγόμενους «πρωταιτίους»∙ δεν θυμάμαι έκτοτε να ξανάκουσα αυτή τη λέξη, όπως άλλωστε και τη «μεταπολίτευση», μία και αυτή στη νεότερη Ιστορία μας, με πολλές παραλλαγές, παρατάσεις και λήξεις, αλλά πάντως μία…

Στα 49 λοιπόν χρόνια από τη χούντα του 1967, κάθε άλλο παρά γλαυκή, με φύλλα ή βότσαλα, είναι η θύμηση. Ούτε ο ερωτικός Απρίλης του Ελύτη, στο ίδιο ποίημα, αρμόζει στον Απρίλιο των ερπυστριών και του ζόφου, εκείνο το σκαιό πρωινό που ξημέρωνε Παρασκευή του Λαζάρου.

Υπάρχει όμως ένα διακριτικό, ένα που μόλις διαφαίνεται, κοινό ανάμεσα στους δύο Απριλίους: η θύμηση∙ ερωτική του Ελύτη, οδυνηρή και απίστευτα αντι-ερωτική της χούντας. Ομως, πάντα θύμηση. Γιατί αυτό είναι που έχει σημασία: να θυμάται κανείς, να μην ξεχνάει, να μην αφήνεται -ή να μην αφήνει άλλους να τον κάνουν- να ξεχάσει.

Γιατί κάτω από τη χαραμάδα της λήθης περνούν –και σιγά σιγά καταλαμβάνουν τον χώρο χωρίς να το καταλάβεις– οι κάθε λογής εξουσίες και οι ποικιλώνυμοι εφιάλτες ζωής και ονείρων.

Ομως ούτε σε έρωτα υπολείπεται η θύμηση της σημερινής μέρας, μισός αιώνας παρά μία, από τότε. Διότι έλαμψε και ευώδιασε τότε ο έρωτας της νιότης για την ελευθερία και τη δημοκρατία.

Γιατί όλες οι ομορφιές της ζωής και οι χαρές της, η νιότη, η ελευθερία, η δημοκρατία, φεύγουν και χάνονται και υποδουλώνονται, αν δεν έχουν μαζί τους, σύντροφο διαλεχτό στους διαλεχτούς, τον ελευθερωτή έρωτα. Αντίσταση είναι ο έρωτας. Αντίσταση στη βία όποιας εξουσίας, ακόμα και θανάτου…