«Government is not the solution to our problem; government is the problem». Ξεκίνησα αγγλιστί, να με καταλάβεις με τη μία… Αυτό είπε, ακριβώς αυτό είπε, ο Ρόναλντ Ρίγκαν στην εναρκτήρια ομιλία του ως προέδρου των ΗΠΑ, στις 20 Ιανουαρίου 1981. Είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική φράση του νεοφιλελευθερισμού ως πολιτικού δόγματος και συνοψίζει την ιδεολογία που μοιράστηκε με τη Μάργκαρετ Θάτσερ. Δύο άνθρωποι που άφησαν πίσω τους καμένη γη. Ξέρεις τι σημαίνει «καμένη γη»; Καπούτ, πάπαλα, φινίτο, δι εντ, κλάψε με μάνα κλάψε με μια νύχτα με φεγγάρι. Και ψάξε εσύ μετά, αν έρθει ποτέ αυτό το «μετά», φαράσι να μαζεύεις τα καμένα. Μην είναι πλαστικό όμως – θα λιώσει. Τσίγκινο να είναι. Σαν αυτό της γιαγιάς σου.
«Της δικιάς σου!». Αυτό μου απάντησε ένας που δήλωσε αναφανδόν μητσοτακικός, προχθές στο μετρό, σαν είχε ανοίξει μια παρόμοια συζήτηση πολιτών μεταξύ αγνώστων. Γέλασα. Θύμωσε. Κατεβήκαμε στην ίδια στάση. Ανεβαίνοντας προς την έξοδο, μια κυρία πολεμούσε να φορτίσει την κάρτα της στα μηχανήματα. Τη ρώτησα αν χρειάζεται βοήθεια. Ο αναφανδόν στάθηκε (γιατί άραγε, κανείς δεν ξέρει) δίπλα μου και κοιτούσε. Ηταν μια κυρία γύρω στα 50φεύγα, άνεργη και δικαιούνταν μηδενικό εισιτήριο, αλλά δεν μπορούσε να το βγάλει. Κοιτάζω το μηχάνημα. Εγραφε «επαναφόρτιση», «πληρωμή» και ακόμη μία επιλογή: «Επιδοτούμενοι». Επιλέγω την κουρτίνα τρία, ήταν η σωστή.
Πρόσεχε όμως τι έλεγε: «Επιδοτούμενοι». Οχι «δικαιούχοι» – «επιδοτούμενοι». Δεν δικαιούται ο άνεργος να έχει δωρεάν πρόσβαση στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Εχει, γιατί του κάνουν χάρη. Είναι στην ευγενική ευχέρεια του κυβερνάρχη αν θα μπορεί να μετακινηθεί. «Τι καλός!» λέω στον αναφανδόν. «Είδατε; Επιδοτεί! Και τους το λέει κιόλας, να το ξέρουν. Μη νομίζουν πως έχουν δικαιώματα – τυχεροί είναι ως “επιδοτούμενοι”. Και αυτή είναι η Νέα Δημοκρατία σήμερα, όχι μόνο εδώ, αλλά σε όλο τον πλανήτη». «Ούτε αυτό σας αρέσει; Με τ’ άντερά σου τρώγεσαι, κοπελιά! Αποκλείεται να βρεις άντρα έτσι» μου πέταξε και πήγε στην ευχή της Παναγιάς που είμαι σίγουρη πως πολύ, πάρα πολύ πιστεύει και είναι η μόνη γυναίκα που ανέχεται, γιατί όλες οι άλλες είμαστε γλωσσούδες και μιλάμε, πολύ μιλάμε.
Η κυρία με την κάρτα ανεργίας, η «επιδοτούμενη», πήγαινε να δει τον γιο της στο νοσοκομείο. «Το παιδί μου μπόρεσε και σπούδασε αλλά δεν έβρισκε δουλειά. Εφυγε για Αγγλία. Αρρώστησε – εκεί είναι πολύ χάλια το σύστημα, χειρότερα απ’ το δικό μας να φανταστείς. Και ήρθε εδώ να κάνει τις εξετάσεις του, που ακόμα -ελάχιστα μεν, αλλά ακόμα χάρη σε κάποιους γιατρούς- κάτι λειτουργεί» μου είπε και πήγε στην ευχή της δικιάς της Παναγιάς.
Το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας (NHS) είναι το παλαιότερο και ήταν το πιο εμβληματικό στον κόσμο. Δημιουργήθηκε το 1948, αμέσως μετά τον πόλεμο, από τον σοσιαλιστή, αλλά και αρκετά αμφιλεγόμενο υπουργό Υγείας Ανεβρίν Μπέβαν. Αμφιλεγόμενος μεν, πίστευε όμως πως η υγεία είναι δικαίωμα, όχι προνόμιο, και ότι κάθε πολίτης πρέπει να έχει δωρεάν πρόσβαση στην περίθαλψη, από τη γέννηση έως τον θάνατο – όχι σαν τον δικό μας που επειδή, λέει, το υπουργείο του ονομάζεται «Υγείας», αυτό σημαίνει πως δεν πρέπει να ασχολείται μήτε με ασθένειες ούτε με θανάτους! (ακόμα δεν μπορώ να χωνέψω αυτή την αδιανόητη παπαρολογία του Αδωνη). Το 1979 ήρθε η Θάτσερ στα πράγματα και του άλλαξε τα φώτα του NHS. Σήμερα, σου λέει, αν βγει ένας πρωθυπουργός, όχι αριστερός, αλλά όχι τόσο δεξιός, βρε παιδί μου, θέλει τριάντα χρόνια για να το επαναφέρει κάπως!
Αυτά σκεφτόμουν βγαίνοντας από το μετρό. Μα δεν είχα σκεφτεί ακόμα το χειρότερο: όλοι αυτοί (Ρίγκαν, Θάτσερ, Τραμπ, Μητσοτάρχας) έχουν διαμελίσει κάθε κρατική μέριμνα, κάθε δικαιωματική διαδικασία. Υπάρχουν οι «επιδοτούμενοι» και οι «επαναφορτιζόμενοι» και τέλος. Το χειρότερο όμως είναι πως, μωρέ όρκο παίρνω, ούτε ένας από όσους πατάνε αυτό το ρημαδοκουμπί «Επιδοτούμενοι» δεν σκέφτηκαν ποτέ πως αυτό, αυτό το μικρό, αθώο κουμπάκι είναι η επιτομή του τέλους του κοινωνικού κράτους.
Και πως όχι, διάολε, δεν είναι αυτό. Δικαιούχοι είναι. Δικαιούχοι!
